[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 24، شماره 80 - ( مقالات منتشر شده 1395 ) ::
جلد 24 شماره 80 صفحات 137-159 برگشت به فهرست نسخه ها
تحلیل شناختی استعاره مفهومی ‌«جمال» در مثنوی و دیوان شمس
ذوالفقار علامی* 1، طاهره کریمی2
1- داشیار ، zalami@alzahra.ac.ir
2- دانشجوی دکتری
چکیده:   (2141 مشاهده)

در این مقاله با استفاده از نظریه شناختی استعاره معاصر، کارکردهای استعاره مفهومی ‌«جمال» و خوشه­های تصویری مرتبط با آن یعنی جهان، انسان، صورت (رخ)، آفتاب، آیینه و جز آن در غزل­های مولوی تحلیل و تبیین می­شود. پژوهش حاضر به این می‌پردازد که پیوندِ میان استعاره و بنیانِ فکری شاعر به چه شکل است و مولوی چگونه توانسته است ازطریق استعاره جمال، ایدئولوژی خود را مطرح کند. بن­مایه استعاره مفهومی جمال در گفتمانِ کلامی، براساس نظریه «رؤیت» است. رؤیت با ورود به گفتمان عرفان در بافتِ استعاری جمال قرار می­گیرد و انتقال از ایده به استعاره و زبان هنری صورت می­گیرد. از رهگذر بررسی استعاره جمال و خوشه­های تصویری آن در مثنوی و دیوان شمس درمی‌یابیم که «خداوند دیدنی است». این انگاره استعاری در ژرف‌ساختِ کلّ اثر نمایان است. مولوی با توجه به این انگاره، جمال حق را در خرده‌استعاره­های حسن یوسف، جهان، انسانِ کامل، آفتاب و خوراک به تصویر می­کشد و با کمک همین خرده­استعاره­ها دیدنی‌بودن خداوند را اثبات می­کند. براساسِ مدلِ ارائه­شده در این مقاله، می­توان از رهگذر مطالعه روابطِ میان استعاره­ و ایدئولوژی، بازخوانی تازه­ای از ادبیات فارسی به‌ویژه گفتمان­های عرفانی به دست داد.  

واژه‌های کلیدی: مولوی، مثنوی، دیوان شمس، استعاره مفهومی، جمال، رؤیت
متن کامل [PDF 294 kb]   (876 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
فهرست منابع
1. ابونصر سرّاج طوسي، عبدالـله‌بن‌علي (1914م) اللمع في التصوف. تصحيح رينولد الن نيکلسون. ليدن: مطبعة بريل.
2. ابونصر سرّاج طوسي، عبدالـله‌بن‌علي (1382) اللمع في التصوف. تصحيح رينولد الن نيکلسون. ترجمة مهدي محبتي. تهران: اساطير.
3. اشعري، ابوالحسن (بي¬تا) الإبانه عن اصول الديانه. تحقيق و تصحيح فوقيه حسين محمود. جمهورية مصر العربيه: بي¬جا.
4. اشعري، ابوالحسن (1952م) اللمع في الردّ علي اهل الزيغ و البدع. تصحيح الأب تشرد يوسف مکارثي اليسوعي. بيروت: مکتبه الکاثوليکيه.
5. افراسياب¬پور، علي¬اکبر (1380) زيبايي¬پرستي در عرفان اسلامي. تهران: طهوري.
6. افلاکي، شمس¬الدين احمد (1382) مناقب¬العارفين. به‌کوشش تحسين يازيجي. 2 جلد. تهران: دنياي کتاب.
7. بهنام، مينا (1389) «استعارة مفهومي نور در ديوان شمس». نقد ادبي. سال سوم. شمارة 10: 91- 114.
8. پراودفوت، وين (1377) تجربة ديني. ترجمة عباس يزداني. قم: مؤسسة طه.
9. پورجوادي، نصرالـله (1375) رؤيت ماه در آسمان: بررسي تاريخي مسئله لقاءالـله در کلام و تصوف. تهران: مرکز نشر دانشگاهي.
10. ريتر، هلموت (1379) درياي جان؛ سيري در آرا و احوال شيخ فريدالدين نيشابوري. ترجمة عباس زرياب خويي و مهرآفاق بايبوردي. تهران: الهدي.
11. زرين¬کوب، عبدالحسين (1389) بحر در کوزه؛ نقد و تفسير قصه¬ها و تمثيلات مثنوي. تهران: علمي.
12. ستاري، جلال (1374) عشق صوفيانه. تهران: مرکز.
13. سمعاني، احمدبن‌منصور (1368) روح¬الارواح في شرح اسماء الملک الفتاح. تصحيح نجيب مايل هروي. تهران: علمي و فرهنگي.
14. شفيعي‌کدکني، محمدرضا (1380) زبور پارسي. تهران: آگه.
15. شفيعي‌کدکني، محمدرضا (1387) غزليات شمس تبريز. تهران: سخن.
16. شفيعي‌کدکني، محمدرضا (1392) زبان شعر در نثر صوفيه: درآمدي به سبک¬شناسي نگاهِ عرفاني. تهران: سخن.
17. شمس¬ تبريزي، محمدبن‌ملک‌داد (1384) مقالات. به اهتمام محمد علي موحد. چاپ سوم. تهران: خوارزمي.
18. شميسا، سيروس (1381) شاهدبازي در ادبيات فارسي. تهران: فردوس.
19. طوسي، احمد بن محمد (1382) قصة يوسف(ع) الستين الجامع الطائف البساطين. به اهتمام محمد روشن. تهران: علمي و فرهنگي.
20. عابدي، محمود (1384) کشف‌المحجوب. تهران: سروش.
21. عطار نيشابوري، فريدالدين (1362) ديوان عطار. تهران: علمي و فرهنگي.
22. عطار نيشابوري، فريدالدين (1388 الف) الهي‌نامه. مقدمه و تصحيح و تعليقات محمدرضا شفيعي‌کدکني. تهران: سخن.
23. عطار نيشابوري، فريدالدين (1388 ب) منطق¬الطير. مقدمه و تصحيح و تعليقات محمدرضا شفيعي‌کدکني. تهران: سخن.
24. عين¬القضات همداني (1350) نامه¬ها. به اهتمام علينقي منزوي و عفيف عسيران. تهران: بنياد فرهنگ ايران.
25. عين¬القضات همداني (1370) تمهيدات. تصحيح عفيف عسيران. تهران: کتابخانه طهوري.
26. غزالي، ابو حامد محمد (1384) کيمياي سعادت. به‌کوشش حسين خديوجم. تهران: علمي و فرهنگي.
27. غزالي، احمد (1370) مجموعة آثار فارسي (سوانح). به‌اهتمام احمد مجاهد. تهران: دانشگاه تهران.
28. فتوحي، محمود (1390) سبک¬شناسي (نظريه¬ها، رويکردها و روش¬ها). تهران: سخن.
29. فروزانفر، بديع¬الزمان (1355) خلاصة¬ مثنوي. تهران: دانشگاه سپاهيان انقلاب ايران.
30. فروزانفر، بديع¬الزمان (1390 الف) احاديث و قصص مثنوي. به‌کوشش حسين داودي. تهران: اميرکبير.
31. فروزانفر، بديع¬الزمان (1390 ب) شرح مثنوي شريف. تهران: زوّار.
32. قيومي، سميرا (1388) حکايت آفتاب گردش (تصوير ذره و آفتاب در آثار مولانا). تهران: سخن.
33. کووکسس، زولتان (1390) «دامنة استعاره». در: استعاره و مجاز با رويکردي شناختي (مجموعه مقالات). گردآوري آنتونيو بارسلونا. ترجمة فرزان سجودي و ديگران. تهران: نقش جهان.
34. گوهرين، سيدصادق (1362) فرهنگ لغات و تعبيرات مثنوي. چاپ دوم. تهران: زوار.
35. مايل هروي، نجيب (1372) اندر غزل خويش نهان خواهم گشتن (سماع¬نامه¬هاي فارسي). تهران: ني.
36. محمدبن‌منور (1389) اسرار التوحيد في مقامات الشيخ ابي‌سعيد. مقدمه، تصحيح و تعليقات محمدرضا شفيعي‌کدکني. تهران: آگه.
37. مولوي، جلال¬الدين محمد (1363) کليات شمس. تصحيح بديع¬الزمان فروزانفر. چاپ سوم. تهران: دانشگاه تهران.
38. مولوي، جلال¬الدين محمد (1385) فيه ما فيه. تصحيح بديع¬الزمان فروزانفر. تهران: اميرکبير.
39. مولوي، جلال¬الدين محمد (1389) مثنوي معنوي. تصحيح رينولد الن نيکلسون. تهران: اميرکبير.
40. ميبدي، ابوالفضل رشيدالدين (1371) کشف¬الاسرار. به سعي و اهتمام علي‌اصغر حکمت. چاپ پنجم. تهران: اميرکبير.
41. نيشابوري، ابواسحاق (1386) قصص¬الانبياء. تصحيح حبيب يغمايي. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
42. نيکلسون، رينولد الن (1374) تصوف اسلامي و رابطة انسان و خدا. ترجمة¬ محمدرضا شفيعي‌کدکني. تهران: سخن.
43. نيکلسون، رينولد الن (1378) شرح مثنوي مولوي. ترجمه و تعليقِ حسن لاهوتي. تهران: علمي و فرهنگي.
44. هاشمي، زهره (1389) «نظرية استعارة مفهومي از ديدگاه ليکاف و جانسون». مجلة ادب‌پژوهي. 12: 119- 140.
45. هاوکس، ترنس (1377) استعاره. ترجمة فرزانه طاهري. تهران: مرکز.
46. Lakoff, G& M.Janson (1980) Metaphors We Live By. Chicago and London: University of Chicago Press.
47. Lakoff, G. (1993) "The Contemporary Theory of Metaphor". In Andrew Ortony (ed), Metaphor and Thought. Second Edit. Cambridge: Cambridge University Press: 202- 251. [DOI:10.1017/CBO9781139173865.013]
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

کد امنیتی را در کادر بنویسید >



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Allami Z, Karimi T. The Conceptual Metaphor of Jamal (Beauty) in Shams’ Lyrics. دوفصلنامه زبان و ادبيات فارسی. 2016; 24 (80) :137-159
URL: http://jpll.khu.ac.ir/article-1-2609-fa.html

علامی ذوالفقار، کریمی طاهره. تحلیل شناختی استعاره مفهومی ‌«جمال» در مثنوی و دیوان شمس. دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی. 1395; 24 (80) :137-159

URL: http://jpll.khu.ac.ir/article-1-2609-fa.html



سال 24، شماره 80 - ( مقالات منتشر شده 1395 ) برگشت به فهرست نسخه ها
دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی Half-Yearly Persian Language and Literature
Persian site map - English site map - Created in 0.16 seconds with 31 queries by YEKTAWEB 3705