کشف و تکامل صناعتی سبک‌ساز

نویسندگان
سیاوش حقجو
مصطفی میرداررضایی
دانشگاه مازندران
10.18869/acadpub.jpll.24.81.71
چکیده
سبک­ها در جریان طبیعی تحولات تاریخی تغییر می‌کنند و تکامل می­یابند. در جریان این جابه‌جایی و تغییر، برخی شاعران نقشی کلیدی و حیاتی ایفا می­کنند. این شاعران برای رهایی از ابتذال و دوری از سنت­های ادبی مکرر و مبتذل، به نوجویی می‌پردازند و با تلاش برای ایجاد گسستی میان خود و سنت­های پیشین، به خلق عناصر نو دست می­زنند. این هنرمندان یا خود به خلق صناعتی تازه دست می‌یازند، یا صناعتی از اسلوب‌های پیشین را که به چشم دیگران نیامده است برمی­گزینند و با تکامل آن، به سبک شخصی خود صبغه‌ای خاص می­بخشند، یا با معرفی آن صناعت به شاعران دیگر سبک خود را می‌پرورند. حافظ نمونه بارز یکی از این هنرمندان است. این جستار می­کوشد، ضمن تشریح ـ دوباره‌ـ صناعت «استعاره ایهامی کنایه»، به‌منزله صناعتی آمیغی و موجود (به‌صورت ناخودآگاه و نه با علم به قضیه)، در شعر پیش ‌از حافظ، نقش او در را کشفِ جدی و تکمیل این صناعت و استفاده معتدل از آن و نیز انتقال آن به سبک هندی، که اوج به‌کارگیری این صناعت است، نمایان کند.
کلیدواژه‌ها
سبک
صناعت
استعاره ایهامی کنایه
حافظ

عنوان مقاله English

Discovery and Development of a Style-Making Figure

چکیده English

Styles in the normal course of historical development change and evolve, and in the process of this movement and change, some poets play a vital role. These poets try to be inventive in order to escape banality and repeated and shallow literary traditions, and by creating a rift between themselves and former traditions they introduce new elements. These artists either create new figures or take an old but neglected one and develop it to give a special flavor to their personal style, or by introducing it to other poets they help in developing a new style. Hafiz is a good example of such artists. This article is an attempt to describe the figure "ambiguous metaphor of irony", as a mixed and already known figure (though unconsciously, not consciously), in the poetry of the poets before Hafiz, his role is highlighted in the rediscovery and serious development of this figure and its moderate use and finally its transference to the Indian style where it had its highest development.

کلیدواژه‌ها English

Style
Figure
Ambiguous Metaphor of Irony
irony
Hafiz
وری، اوحدالدین (1364) دیوان انوری. با مقدمة سعید نفیسی و به‌اهتمام پرویز بابایی. تهران: نگاه.
انوشه، حسن (1376) دانشنامة ادب فارسی. جلد دوم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
بهار، محمدتقی (1369) سبک‌شناسی یا تطور نثر فارسی. جلد 1. تهران: امیرکبیر.
پورنامداریان، تقی و قدرت‌الـله طاهری (1384ـ1385) «نگاهی انتقادی به «جریان‌شناسی» شعر معاصر ایران». فصلنامة علوم انسانی دانشگاه الزهرا(س). سال پانزدهم‌وشانزدهم. شمارة 56ـ57: 1-18.
حافظ، شمس‌الدین‌محمد (1389) دیوان غزلیات. به‌کوشش خلیل خطیب رهبر. چاپ چهل‌ونهم. تهران: صفی‌علی‌‌شاه.
‌حسن‌پور‌آلاشتی، حسین (1384) طرز‌ تازه. تهران: سخن.
‌حسینی، حسن (1367) بیدل، سپهری و سبک هندی. تهران: سروش.
‌حق‌جو، سیاوش (1381) «پیشنهاد برافزودن دو فن دیگر بر فنون چهارگانة علم بیان». در مجموعه مقاله‌های نخستین گردهمایی پژوهش‌های زبان و ادب فارسی. جلد 1. 419ـ427. به‌کوشش محمد دانشگر. تهران: مرکز بین‌المللی تحقیقات زبان و ادبیات فارسی و ایران‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس.
‌حق‌جو، سیاوش (1389) «طرف وقوع و شگردهای ادبی ناشناخته». جستارهای ادبی (دانشگاه آزاد واحد تهران شمال). سال دوم. شمارة 4 (پیاپی 8): 79-96.
‌حق‌جو، سیاوش (1390) «سبک هندی و استعارة ایهامی کنایه». سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). سال چهارم. شمارة 1: 243-268.
‌حق‌جو، سیاوش و مسعود اسکندری (1392) «کنایه‌پردازی ترکیبی در اشعار وحشی بافقی». ارائه‌شده در مجموعه مقالات هشتمین همایش انجمن ترویج زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه زنجان.
‌حق‌جو، سیاوش و مصطفی میرداررضایی (1393) «گونه‌ای کنایة آمیغی در غزل صائب». فنون ادبی دانشگاه اصفهان. سال ششم. شمارة 2: 69-84.
خاقانی، بدیل‌بن‌علی (1374) دیوان خاقانی شروانی. انتخاب و توضیح سید ضیاء‌الدین سجادی. چاپ سوم. تهران: سخن.
‌داد، سیما (1383) فرهنگ اصطلاحات ادبی. چاپ دوم. تهران: مروارید.
سرمدی، محسن (1393) بررسی دوگونه کنایة ترکیبی در غزلیات بیدل. پایان‌نامة دورة کارشناسی‌ارشد دانشگاه مازندران.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1371) شاعر آینه‌ها. چاپ سوم. تهران: آگه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1387) صورخیال در شعر فارسی. چاپ دوازدهم. تهران: آگه.
شمیسا، سیروس (1382) سبک‌شناسی شعر. چاپ ششم. تهران: فردوسی.
شمیسا، سیروس (1380) کلیات سبک‌شناسی. چاپ ششم. تهران: فردوسی.
عوفی، محمد (1335) لباب‌الالباب. از روی چاپ براون و قزوینی با تصحیحات و حواشی سعید نفیسی، تهران: ابن‌سینا.
فتوحی، محمود (1379) نقد خیال. تهران: روزگار.
فردوسی (1967.م) شاهنامه. جلد پنجم. تصحیح متن از رستم علی‌اف. مسکو: آکادمی علوم شوروی.
مدرس‌رضوی، محمدتقی (1364) دیوان انوری. چاپ سوم. تهران: علمی و فرهنگی.
مسعود، سعدسلمان (1339) دیوان. به‌تصحیح رشید یاسمی. تهران: پیروز.
‌مؤتمن، زین‌العابدین (1371) «نظریة نگارنده راجع به صائب». صائب و سبک هندی در گسترة تحقیقات ادبی. به‌کوشش محمدرسول دریاگشت. تهران: قطره.
میرصادقی، میمنت (1376) واژه‌نامة هنر شاعری. چاپ دوم. تهران: کتاب مهناز.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف (1389) هفت‌پیکر. تصحیح و شرح مجدد از بهروز ثروتیان. تهران: امیرکبیر.
Cuddon, j.A., (1997) A Dictionary of literary Terms, Printed Hamadan, Fannavaran.