آن گفتِ تو هست عینِ قرآن؛ قرآن‌‌فهمی و قرآن‌زیستی ابوسعید ابوالخیر با آیاتِ رحمت

نویسنده
یوسف اصغری بایقوت
دانشگاه جیرفت کرمان
10.52547/jpll.30.93.7
چکیده
قرآن مجید، کتاب­ آسمانی و اعتقادی مسلمانان، همواره در آثار ادبا و عرفا به­صورت­های مختلف بازتاب یافته است. ابوسعید ابوالخیر، عارف نامی قرن پنجم، نیز بیشترین بهره را به‌شکل‌های گوناگون از قرآن برده است. در پژوهش حاضر، ضمن تبیین دو مفهوم «قرآن‌فهمی» و «قرآن­زیستی» ابوسعید ابوالخیر، پاسخ به این سؤال دنبال شده است که قرآن و مفاهیم آن چگونه در اقوال و احوال ابوسعید تجلی یافته و چه تأثیری در مشرب فکری و رفتاری او داشته است؟ از مطالعه اسرارالتوحید درمی­یابیم که علم و معرفت ابوسعید به قرآن فراتر از سواد و بیاض آن بوده است. او به‌جای ظاهر قرآن، به درک مفاهیم و معانی باطنی آن همت نهاده و و در این زمینه به توفیقاتی دست یافته است. این سطح از دانش قرآنی او به‌صورت­های مختلفی، چون تفسیر و تأویل و تعابیر لطیف در سخنانش تجلی یافته است. قرآن­زیستی از تأثیر عمیق قرآن در رفتار و احوال ابوسعید حکایت دارد. ابوسعید قرآن را نه‌تنها برای خواندن و دانستن، بلکه برای زیستن آموخته است؛ ازسویی، توجه ویژه ابوسعید به آیات رحمت، تأثیر مستقیمی بر مشرب عرفانی او نهاده است؛ ترک غرور و منیت، تساهل و تسامح، امید و رجا به بخشش خداوند و... از جلوه­های قرآن­زیستی ابوسعید در اسرارالتوحید است.
کلیدواژه‌ها
ابوسعید ابوالخیر
اسرارالتوحید
قرآن­فهمی
قرآن­زیستی
آیات رحمت

عنوان مقاله English

Thy Speech is Koran Identical Abu Sa’id Abu’l-Khayr’s Understanding and His Living with the Blessing Verses of the Qur’an

نویسنده English

Yousof Asghari Bayghout
Jiroft university
چکیده English

The Holy Quran, the divine book of the Muslims, has always been reflected in the works of literary figures and mystics in different ways. Abu Sa’id Abu’l-Khayr, the famous mystic of the 10th and 11th centuries, also benefited greatly from the Qur’an. The present study, while explaining the two concepts of “Understanding the Qur’an” and “Living with the Qur’an” of Abu Sa’id Abu’l-Khayr, seeks to answer the questions of how the Qur’an and its concepts were manifested in the sayings and manners of Abu Sa’id, and what effects they had on his intellectual and behavioral habits. From the study of Asrar al-Tawhid, we find that Abu Sa’id’s knowledge of the Qur’an was beyond literacy and education. Instead of the outward appearance of the Qur’an, he tried to understand its inner concepts and meanings, and in this regard, he achieved considerable success. This level of Qur’anic knowledge was manifested in his words in various ways, such as his interpretations and subtle remarks. Living with the Qur’an indicates the deep influence of the Qur’an on Abu Sa’id’s behavior and manners. Abu Sa’id learned the Qur’an not only to read and know, but also to live with it. On the other hand, Abu Sa’id’s particular attention to the blessing verses had a direct effect on his mystical inclination. Abandoning pride and egoism, tolerance, and hope for and trust in God’s forgiveness are among the manifestations of Abu Sa’id’s living with the Qur’an in Asrar al-Tawhid.

کلیدواژه‌ها English

Abu Sa’id Abu’l-Khayr
Asrar al-Tawhid
Understanding the Qur’an
Living with the Qur’an
Verses of mercy
قرآن مجید
ابن‏عطیه، عبدالحق‌بن‌غالب‏ (1422ق‏) المحرر الوجیز فى تفسیر الکتاب العزیز. تحقیق محمد عبدالسلام عبدالشافی‏. جلد4. بیروت‏: دارالکتب العلمیة. منشورات محمدعلی بیضون.‏
ابن‏قتیبه، عبدالله‌بن‌مسلم‏ (1411ق‏) تفسیر غریب القرآن. به شرح ابراهیم محمد رمضان. بیروت: دار و مکتبة الهلال‏.
ابن‌منظور، جمال‌الدین‌محمد (بی‌تا) لسان‌العرب. بیروت.
ابوالفتوح رازی، حسین‌بن‌علی (1408ق) روض‌الجنان و روح‌الجنان فی تفسیر القرآن. جلد 12. مشهد: آستان قدس رضوی.
ابوروح، جمال‌الدین (1384) حالات و سخنان ابوسعید ابی‌الخیر. تصحیح محمدرضا شفیعی‌کدکنی. چاپ ششم. تهران: سخن.
پورنامداریان، تقی (1375) رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. تهران: علمی و فرهنگی.
خالدیان، محمدعلی (1385) «همزیستی مذهبی». اندیشة تقریب. شمارة 5: 82-98.
دهخدا، علی‌اکبر (1377) لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1368) سرّ نی (نقد و شرح تحلیلی و تطبیقی مثنوی). جلد1. تهران: علمی.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1389) ارزش میراث صوفیه. چاپ چهاردهم. تهران: امیرکبیر.
زمخشری، محمودبن‌عمر (1407ق) الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل. تصحیح مصطفی حسین‌احمد. جلد 2. چاپ سوم. بیروت: دارالکتاب العربی.
سیوطی، جلال‌الدین (1363) الاتقان فی علوم القرآن. ترجمة مهدی حائری قزوینی. تهران: امیرکبیر.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن‏ (1372) مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏. تصحیح هاشم‏ رسولی محلاتی و فضل‏الله‏ یزدی طباطبایی. جلد 14. چاپ سوم. تهران: ناصرخسرو.
طبری، محمدبن‌جریر (1356) ترجمة تفسیر طبری. تصحیح حبیب‏ یغمایی. جلد 4. چاپ دوم. تهران: توس.‏
طوسی، محمدبن‌حسن (بی‌تا) التبیان فی تفسیر القرآن‏. تصحیح احمد حبیب ‏عاملی. جلد 2و8. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
عابدی، محمدرضا، و احمد فرشبافیان (1399) «بررسی انتقادی رویکردهای تفسیری و شیوه‌های استناد به آیات در اسرارالتوحید». پژوهشنامة عرفان. سال دوازدهم. شمارة 23: 117-140.
عباسی، حبیب‌الله (1380) «اندرونی کاندرون‌ها مست از اوست (ابوسعید و تأویل)». پژوهشنامة علوم انسانی. دانشگاه شهید بهشتی. شمارة 31: 65-87.
عطار، فریدالدین‌محمد (1392) تذکرۀ‌الاولیاء. با تصحیح محمد استعلامی. چاپ بیست‌وچهارم. تهران: زوّار.
عین‌القضاۀ، عبدالله‌بن‌محمد (1373) تمهیدات. مقدمه و تصحیح و تحشیة عفیف عسیران. چاپ چهارم. تهران: منوچهری.
غزالی، محمد (1380) کیمیای سعادت. به‌کوشش حسین خدیوجم. جلد1. چاپ نهم. تهران: علمی و فرهنگی.
قشیری، عبدالکریم‌بن‌هوازن (2000م) لطائف‌الاشارات. قدم له و حققه و علق علیه: ابراهیم بسیونی. جلد3. چاپ سوم. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
کرنستن، موریس (1376) «تسامح و تساهل». نامة فرهنگ. ترجمة محمدسعید حنائی کاشانی. سال هفتم. شمارة چهارم (28): 63-70.
کلینی، محمدبن‌یعقوب (1365) الکافی. جلد2. تهران: دارالکتب الاسلامی.
گوهرین، سیدصادق (1382) شرح اصطلاحات تصوف. تهران: زوار.
مایر، فریتس (1378) ابوسعید ابوالخیر: حقیقت و افسانه. ترجمة مهرآفاق بایبوردی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
مجلسی، محمدباقر (1404ق) بحارالانوار. جلد3. بیروت: مؤسسة الوفاء.
محمدبن‌‌منور (1393) اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی‌سعید. تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی‌کدکنی. چاپ یازدهم. تهران: آگاه.
مولوی، جلال‌الدین‌محمد (1388) مثنوی معنوی. دفتر دوم. تصحیح رینولد نیکلسون. چاپ نهم. تهران: ققنوس.
میبدی، احمدبن‌محمد (1371) کشف‌الاسرار و عدة الابرار. به‌اهتمام علی‌اصغر حکمت. جلد 6 و 5. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر.
نسفی، عمربن‌محمد (1376) تفسیر نسفی‏. تصحیح عزیزالله ‏جوینی. جلد 2. تهران: سروش.‏
نیکلسون، رینولد (بی‌تا) پیدایش و سیر تصوف. ترجمة محمدباقر معین. تهران: توس.
The Holy Quran
Ābedi, Mohammad Reza, and Farshbāfiān, Ahmad (2020) "Critical study on interpretive approaches and the styles of citation of miracles in Asrar al Tawhid". Pazoohesnāmeh Erfān, year 12, No. 23, Pp: 117-140. [In Persian].
Abbasi, Habib-Allah (2001) "Andarooni ke andaroonhā mast az oust (Abu Sa'id and Interpretation). Journal of Humanities, Shahid Beheshti University, No. 31, Pp: 65-87. [In Persian].
Abu al-Fotouh Razi, Hossain Ibn Ali (1408 A.H) Rowz al-Jinan and Ruh al-Jinan fi Tafsir al-Qur'an. V 12. Mashhad: Āstan Quds Razavi. [In Arabic].
Abu Rouh, Jamal a- Dain (2005) The Life and words of Abu Sa'id Abi al-Kheir. Correcting Mohammad Reza Shafi'i Kadkani. Tehran: Sokhan. [In Persian].
Ain al Qodāt' Hamedāni (1994) Tamhidāt. by Afif Osairān. Tehran:Manouchehri. [In Persian].
Attar, Farid al-Din (2020) Tazkerat al-Awliya. by Mohammad Estelāmi. Tehran: Zavvar. [In Persian].
Cranston, Morris (1997) "Tasāmoh and Tasāhol". Nāmeh-e Farhang. translated by Mohammad Se'id Hannāie Kāshāni. 7th year. Issue 4 (28): Pp: 70-63. [In Persian].
Dehkhoda, Ali Akbar (1998) Encyclopedia. Tehran: University of Tehran.
Ghazzāli, Mohammad (2001) Kimiā-e Saādat. by Hossein Khadiv jam. V 1. Tehran:Elmi-Farhanghi. [In Persian].
Gowharin, Sayyed Sādegh (2003) Encyclopedia of Sufism Terms. Tehran: Zavvar. [In Persian].
Ibn Atieh, Abd al-Hagh Ibn Ghāleb (1422 A.H) Al-moharrer al-vajiz fi tafsir al-ketab al-aziz, Investigation by Muhammad Abd a-Salam Abd -al Shafi. V4 Beirut: Dār Al-Kutub Al-Ilmiyya. Publications of Muhammad Ali Beydoun. [In Arabic].
Ibn Manzour, Jamal Muhammad (n.d) Lisan al-Arab. Beirut. [In Arabic].
Ibn Qutayba, Abd-Allāh Ibn Muslem (1411 A.H) Tafsir-e Gharib al-Qur'an. by Ibrahim Muhammad Ramadan. Beirut: Dār & Maktabat al-Helāl. [In Arabic].
Khālediān, Mohammad Ali (2006) "Religious Coexistence". Andishe Taghrib. Number 5: 82-98. [In Persian]
Koleini, Mohammad Ibn Yaqoub (1986) al-Kāfi. V 2. Tehran: Dār al-Kotob Islāmi. [In Arabic]
Majlesi, Mohammad Bāgher (1404 A.H) Behār al-Anwār. V 3. Beirut: Al -vafā Institution. [In Arabic].
Meibodi, Ahmad Ibn Mohammad (1992) Kashf al-Asrār & Oddat al-Abrār. by Ali Asghar Hekmat. V 6 and 5. Tehran: Amir Kabir. [In Persian].
Meyer, Fritz (1999) Abu Sa'id Abu al Kheir: Truth and Myth. translated by Mehr Āfāgh bāybverdi. Tehran: Markaz-e Nashr-e Dāneshgāhi. [In Persian]
Mohammad Ibn Monavvar (2014) Asrār al-Towhid Fi Maghāmāt-e Sheikh Abi Saead. by Mohammad Reza Shafi'i Kadkani. Tehran: Āghāh. [In Persian].
Mowlavi, Jalāl Al-Din Mohammad (2009) Mathnavi. V 2. by Nicholson. Tehran: Qoqnous. [In Persian]
Nasafi, Omar Ibn Mohammad (1997) Tafsir-e Nasafi. by Aziz Allah Joveini. V 2. Tehran: Soroush. [In Persian].
Nicholson, Reynold (n.d) Studies in Islamic Mysticism. Translated by Mohammad Bāgher Moeen. Tehran: Tous. [In Persian].
Pournāmdāriān, Taghi (1996) Code and cryptic stories in Persian literature. Tehran: Elmi-Farhangi. [In Persian]
Qoshairi, Abd alKarim Ibn Hawazen (2000) Latāef Al-Eshārāt. Ibrahim Bassiouni. V 3. Qāhereh: Alheya'at al-Mesriat al-Āmat le-al-Kottāb. [In Arabic]
Soyouti, Jalal al-Din (1984) Al-Itghan fi oloume al-Qur'an. translated by Mehdi Haeri Qazwini. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Tabari, Mohammad Ibn Jarir (1977) Translation of Tafsir-e Tabari's (Tabari's interpretation). by Habib Yaghmāyi. V 4. Tehran: Tous. [In Persian].
Tabarsi, Fāzl Ibn Hassan (1993) Majma' al-Bayān fi Tafsir al Qur'an. Correction by Hāshem Rasouli Mahallati and Fazloallah Yazdi Tabātabāi. V 14. Tehran: Nāser Khosrow. [In Arabic]
Tousi, Mohammad Ibn Hassan (n.d) Al-Tebyān fi tafsir-e Al-Qur'an. by Ahmad Habib Āmeli. V 2 and 8. Beirut: Dār Al-Ehyāe Al-Torās Al-Arabi. [In Arabic]
ZarrinKoub, Abd al-Hossein (1989) Serr-e Ney (Masnavi's analytical and comparative critique and description). V 1. Tehran: Elm.[In Persian].
ZarrinKoub, Abd al-Hossein (2010) The value of Sufists's inheritage. Tehran: Amir kabir. [In Persian].
Zamakhshari, Mahmoud Ibn Omar (1407 A.H) Al-Kashāf. Correction by Mostafa Hossein Ahmad. V 2. Beirut: Dār al-Kitab al-Arabi.[In Arabic]