«دیگری» در آستانه تحلیل گفتمانی «آستانه‌های» رمان و فیلم «شوهر آهو خانم» برپایه‌ دیدگاه لاکلاو و موفه

نویسندگان
ابراهیم محمدی
عفت غفوری حسن آباد
سید مهدی رحیمی
حامد نوروزی
دانشگاه بیرجند
10.52547/jpll.30.93.247
چکیده
در جستار پیش‌رو، ساختار آستانه‌ها و پیش‌گویه رمان شوهر آهوخانم، نگاشته علی‌محمد افغانی، و اقتباس سینمایی آن به‌کارگردانی داوود ملاپور بررسی شده است. آنچه در هردو اثر درخور توجه است، وجود لایه‌ها و اجزای مختلف معناساز در آستانه رمان و فیلم است که چگونگی ارتباط زن و مرد را در گفتمان سنّتی و شبه‌مدرن آشکار می‌کند. نویسنده و کارگردان می‌کوشند با برجسته‌کردن جدال دو گفتمان سنّت و مدرنیته، به‌صورت نامرئی و ناملموس، تصویری از زن ستمدیده و هویت‌باخته به مخاطب ارائه کنند که همواره گفتمان مردسالار از تفاوت‌های طبیعی او با مرد، زنجیری برای به‌انقیادکشیدن زن ساخته ‌است و او را به‌مثابه دیگری و فرودست انگاشته و به‌حاشیه رانده ‌است. ازاین‌رو، در پژوهش حاضر، ساختار آستانه‌های دو رسانه با رویکرد تطبیقی‌‌ـ‌بین‌رشته‌ای و برپایه تحلیل انتقادی گفتمان لاکلاو و موفه بررسی می‌شود. نخست، خرده‌متن‌های آستانه‌ای رمان و فیلم شناسایی شده، و سپس با تحلیل دال‌های موجود در ساختار آنها، به چگونگی پیوند آستانه‌ها با متن مرکزی و جهان بیرون آن و شیوه‌های خلق معنا در لایه‌های مختلف خرده‌متن‌ها پرداخته شده است. با بررسی ساختار آستانه‌های رمان و فیلم «شوهر آهوخانم» دو نکته آشکار می‌شود: 1. تمام دال‌های موجود در آستانه‌های دو اثر برمبنای کلان‌تقابل زن و مرد شکل گرفته‌اند. 2. نشانه‌های موجود گفتمان برساخته مردسالار را برملا می‌کنند که همواره مرد را دال مرکزی می‌داند و ازطریق زنجیره‌های هم‌ارزی مرد را با دال‌های مرکز، فرادست، فعال، مستقل و آزاد هم‌ارز می‌داند و در مقابل زن را با مفاهیم حاشیه، فرودست، منفعل، وابسته و محدود معرفی می‌کند و با بهره‌گیری از منطق تفاوت میان زن و مرد رقیب را نفی و طرد می‌کند.
کلیدواژه‌ها
گفتمان انتقادی
لاکلاو و موفه
علی‌محمد افغانی
داوود ملاپور
شوهر آهوخانم
آستانه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating “The Other” in the Discourse Analysis of “Thresholds” in “Showhar-e Ahou Khanom” Novel and Movie Based on Laclau and Mouffe’s Theory

نویسندگان English

Ebrahim Mohammadi
Effat Ghafouri Hassanabad
Seyyed Mahdi Rahimi
Hamed Norouzi
Birjand University
چکیده English

Ahou Khanom (Madam Ahou’s Husband) novel, written by Ali Mohammad Afghani and its movie adaptation directed by Davood Mollapour. The noteworthy point in both works is the existence of different sense-maker layers and components in the novel and movie threshold that reveals the quality of the relationship between husband and wife in the traditional and pseudo-modern discourse. By highlighting the dispute between traditional and modern discourse, the writer and the director, invisibly and intangibly, try to present the audience the image of an oppressed and alienated woman around whom the patriarchal discourse has always formed a chain to subjugate her due to the natural differences between men and women, and has regarded her as the other and inferior and has marginalised her. So, in the present research based on a comparative-interdisciplinary approach and Laclau and Mouffe’s critical discourse analysis the structures of the thresholds of the two media were investigated. First, the micro-texts of thresholds in the novel and movie were identified, and then with the analysis of the existing point in their structure, the connection among thresholds, the nodal text and its outside world, and ways of creating meaning in different layers of micro-text were examined. Two points were revealed by studying threshold structures in Showhar-e Ahou Khanom’s novel and movie: 1. All the points found in the thresholds of both works were formed based on a macro-clash between men and women. 2. The existing points reveal patriarchally created discourse which always equates men with the nodal point, as superior, active, independent, and free, while introducing women with concepts such as marginal, inferior, passive, dependent and limited, and using the rational of the difference between men and women it excludes and rejects this rival.

کلیدواژه‌ها English

Interdisciplinary Studies
critical discourse
Laclau and Mouffe
Ali Mohammad Afghani
Davood Mollapour
Showhar-e Ahou Khanom (Madam Ahou’s Husband)
Thresholds
احسانی، زهرا و همکاران (1399) «تحلیل نظام روایی محافظه‌کاری و خطرپذیری: نظریة گفتمان خیزابی؛ مطالعة موردی: روایت همنوایی شبانة ارکستر چوب‌ها اثر رضا قاسمی». روایت‌شناسی. سال چهارم. شمارة 7: 1-32.
افغانی، علی‌محمد (1399) شوهر آهو خانم. چاپ سی‌وسوم. تهران: نگاه.
برتنس، هانس (1397) مبانی نظریة ادبی. چاپ پنجم. ترجمة محمدرضا ابوالقاسمی. تهران: ماهی.
پاینده، حسین (1388) داستان کوتاه در ایران (داستان‌های مدرن). جلد دوم. تهران: نیلوفر.
پاینده، حسین (1398) گشودن رمان (رمان ایران در پرتو نظریه و نقد ادبی). چاپ چهارم. تهران: مروارید.
حیاتی، زهرا و همکاران (1398) «تحلیل زمان روایی در دو گفتمان ادبی و سینمایی: مورد مطالعة داستان و فیلم اقتباسی شوهر آهوخانم». ادبیات و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای. پژوهشگاه علوم انسانی و فرهنگی. سال اول. شمارة 1: 99-134.
دوبووار، سیمون (1380) جنس دوم. ترجمة قاسم صنعوی. جلد اول. چاپ دوم. تهران: توس.
رضی، هاشم (1381) تاریخ رازآمیز آیین میترایی در شرق و غرب (پژوهشی در آیین میترایی از آغاز تا عصر حاضر). تهران: بهجت.
ژوو، ونسان (1394) بوطیقای رمان. ترجمة نصرت حجازی. تهران: علمی و فرهنگی.
ساسانی، فرهاد (1391) نشانه‌شناسی مکان (مجموعه مقالات هم‌اندیشی نشانه‌شناسی). تهران: سخن.
ستاری، جلال (1390) سیمای زن در فرهنگ ایران. چاپ ششم. تهران: مرکز.
سجودی، فرزان (1391) «مکان، جنسیت و بازنمایی سینمایی». در: نشانه‌شناسی مکان (مجموعه مقالات هم‌اندیشی نشانه‌شناسی). به‌کوشش فرهاد ساسانی. تهران: سخن.
سعیدی‌پور، فرشته (1376) گرافیک در عنوان‌بندی فیلم. تهران: سروش.
سلطانی، علی‌اصغر (1383) «تحلیل گفتمان به‌مثابة نظریه و روش». علوم سیاسی. شمارة 28: 153-180.
شعیری، حمیدرضا (1388) «از نشانه‌شناسی ساختگرا تا نشانه‌‌ـ‌معناشناسی گفتمانی». نقد ادبی. شمارة 8: 33-51.
شوالیه، ژان و آلن گربران (1382) فرهنگ نمادها (اساطیر، ایماء و اشاره، اشکال و قوالب، چهره‌ها، رنگ‌ها، اعداد). جلد سوم. ترجمة سودابه فضایلی. تهران: جیحون.
صفری، جهانگیر و همکاران (1396) «مدرنیته و ساختار سنتی خانوادة ایرانی با تکیه بر رمان شوهرآهوخانم». زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. شمارة ۸۲: ۲۴۰-۲۱۷.
فوکو، میشل (1389) تئاتر فلسفه: گزیده‌ای از درس‌گفتارها، کوتاه‌نوشت‌ها، گفت‌وگوها و... . ترجمة نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نی.
قجری، حسینعلی، و جواد نظری (1392) کاربرد تحلیل گفتمان در تحقیقات اجتماعی. تهران: جامعه‌شناسان.
کسرایی، محمدسالار، و علی پوزش شیرازی (1387) «نظریة گفتمان لاکلاو و موفه ابزاری کارآمد در فهم و تبیین پدیده‌های سیاسی». سیاست. دورة سی‌ونهم. شمارة 3: 339-360.
کوپر، جی. سی (1379) فرهنگ مصور نمادهای سنتی. ترجمة ملیحه کرباسیان. تهران: فرشاد.
کوچکی، زهرا (1389) «بررسی سیمای زن در رمان "شوهر آهو خانم"». اندیشه‌های ادبی. دورة دوم. شمارة 6: 109-850.
کهدویی، کاظم و مرضیه شیروانی (1388) «شخصیت‌پردازی قهرمانان زن در رمان‌های شوهرآهوخانم و سووشون». نامة پارسی. شمارة 48-49: 71-86.
گویری، سوزان (1379) آناهیتا در اسطوره‌های ایرانی. چاپ سوم. تهران: جمال‌الحق.
مظفری، سولماز، و فرهاد کاکه‌رش (1392) «بررسی تکامل شخصیت در رمان شوهرآهوخانم با تکیه بر کهن‌الگوهای بیداری قهرمان درون». پژوهشنامة ادبیات داستانی. دورة دوم. شمارة 5: 123-145.
مقدمی، محمدتقی (1390) «نظریة تحلیل گفتمان لاکلاو و موف و نقد آن». معرفت فرهنگی اجتماعی. سال دوم. شمارة 2: 91-124.
ملاپور، داوود (1347) شوهر آهو خانم. تهران [فیلم]
میرعابدینی، حسن (1380) صدسال داستان‌نویسی ایران. جلد اول و دوم. چاپ دوم. تهران: چشمه.
نامورمطلق، بهمن (1387) «باختین، گفتگومندی و چندصدایی؛ مطالعة پیشابینامتنیت باختینی». پژوهشـنامة علوم انسانی. شمارة 57: 397-414.
نامورمطلق، بهمن (1392) طاق‌بستان (مجموعه مقالات نقدهای ادبی‌ـ‌هنری). تهران: سخن.
یورگنسن، ماریان، و لوئیز فیلیپس (1397) نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمة هادی جلیلی. تهران: نی.
Carol J. Adams (2022) Ecofeminism, Feminist Intersections with Other Animals and the Earth. (editor), Lori Gruen. 2th Edition. Bloomsbury Academic USA.
Genette, Gerard (1997) Paratexts: thresholds of interpretation. Translated by Jane E. Lewin. Cambridge University Press. [DOI:10.1017/CBO9780511549373]
Afqani, Ali Mohammad (2020) Ahu khanom's husband. 33rd edition. Tehran: Negah. [In Persian].
Beauvoir, Simone de (2001) La deuxiems sexe. translated by Qasim Sanawi. 2nd edition. Tehran: Tous. [In Persian].
Bertens, Johannes Willem (2018) Literary Theory: the basics. 5th Edition. translated by Mohammad Reza Abolghasemi. Tehran: Mahi. [In Persian].
Chevalier, Jean and Gheerbrant, Alain (2003) Dictionnaire des symboles: mythes, reves, coutumes… translated by Soudabeh Fazaili. Tehran: Jeihoun. [In Persian].
Cooper, Jean C (2000) an Illustrated Encyclopaedia of Traditional Symbols. translated by Maliheh Karbasian. Tehran: Farshad. [In Persian].
Ehsani, Zahra et al (2020) "A Narrative Analysis of Conservatism and Risk-taking: A Wave Discourse Theory on Nocturnal Harmony from the Wood Orchestra by Reza Ghasemi". Narrative Studies. Year 4, Number 7. Pp: 1-32. [In Persian].
Foucault, Michel (2010) Theater of philosophy: a selection of lectures, short essays, conversations and... translated by Nikou Sarkhosh and Afshin Jahandideh. Tehran: Ney. [In Persian].
Gaviri, Susan (2000) Anahita in the Ancient Iranian Mythology. 3rd edition. Tehran: Jamal Al-Haq. [In Persian].
Hayati, Zahra et al (2019) "Analyzing narrative time in literary and cinematic discourses The studied case: adapted film "Shohar-e Ahoo Khanom" and its fictional source". Literary Interdisciplinary Research. Volume 1, Issue 1, Pp: 99-134. [In Persian].
Jorgensen, Marianne and Louise Phillips (2018) Discourse analysis as theory and method. translated by Hadi Jalili. Tehran: Ney. [In Persian].
Jouve, Vincent (2015) Le poetique du roman. translated by Nosrat Hejazi. Tehran: Elmi-Farhangi. [In Persian].
Kahdouyi, Kazem and Marzieh Shirvani (2009) "The characterization of female protagonists in the novels "Husband of Aho Khanum" and "Suvoshon"". Name-y Parsi. No 48-49. Pp: 71-86. [In Persian].
Kasraei, Mohammad Salar and Ali Pouzesh Shirazi (2008) "Discourse theory of Lanlau and Mouffe: Elaborate efficient tool in understanding the politica phenomenons". Politics. Course 39. Number 3. Pp: 339-360. [In Persian].
Koochaki, Zahra (2010) "A Study of the Visage of Woman in the Novel " "Ahu's Husband"". Volume 2. Literary Thoughts. Issue 6. Pp: 85 -109. [In Persian].
Mir Abedini, Hassan (2001) One hundred years of story writing in Iran. Volumes 1 and 2. 2nd edition. Tehran: Cheshmeh. [In Persian].
Moghaddami, Mohammad Taghi (2011) "Theory of discourse analysis of Lacla and Mouffe's and its Criticism". Ma'rifat-e Farhangi Ejtemaii. 2nd year, Number 2. Pp: 91-124. [In Persian].
Mozaffari, Solmaz and Farhad Kakerash (2013) "Evolution of character in "Shohar-e Ahoo khanom" Due to Archetypes Awakening the Internal Hero". Research on Fictional Literature. Volume 2, Issue 5. Pp: 123-145. [In Persian].
Mowlapur, Davoud (1995) madam ahou's husband. Tehran. [Movie]
Namvar Motlagh, Bahman (2008) "Bakhtin, Dialogism and polyphony: the study of Bakhtin's Intertextuality". Journal of humanities. Number 57. Pp: 397-414. [In Persian].
Namvar Motlagh, Bahman (2013) Taq Bostan. Tehran: Sokhan.
Payandeh, Hossein (2009) the Short Story in Iran (Modern Stories). Volume II. Tehran: Niloufar. [In Persian].
Payandeh, Hossein (2010) Opening the Novel (Critical Reading of Contemporary Iranian Novels). 4th edition. Tehran: Morvarid. [In Persian].
Qajari, Hossein Ali and Javad Nazari (2013) the Use of Discourse Analysis in Social Research. Tehran: Jameshenasan. [In Persian].
Razi, Hashem (2002) Recherches sur le Cult public et des Mysteres. Tehran: Behjat. [In Persian].
Saffari Jahangir et al (2017) "Modernity and the Traditional Structure of Iranian Families Based on the Novel: "Shohar-e Ahoo Khanom". Persian Language and Literature. No 25, Pp: 217-240. [In Persian].
Sa'idi Pour, Fereshteh (1997) Graphics in Insertion of the Film Titles. Tehran: Soroush. [In Persian].
Sattari, Jalal (2011) the Visage of Women in Iranian Culture. 6th edition. Tehran: Markaz. [In Persian].
Shairi, Hamid Reza (2009) "Passing from a predetermined relationship of signifier and signified to a processional discursive meaning". Literary Criticism. Pp: 33-51. [In Persian].
Sojoudi, Farzan (2012) "Place, Gender and Cinematic Representation". Semiotics of place. by Farhad Sasani. Tehran: Sokhan. [In Persian].
Soltani, Ali Asghar (2004) "Discourse analysis as a theory and method". Political Science. No. 28. Pp: 153-180. [In Persian].