کیفیت نقش‌‌آفرینی عناصر زبانی و روایی در پیکربندی متن آرش کمانگیر

نویسندگان
منصور رحیمی
سید احمد پارسا
دانشگاه کردستان
10.61186/jpll.31.95.111
چکیده
تعامل و تناظر مجموعه‌‌ای از عناصر زبانی، ادبی، روایی و گفتمانی شبکه‌‌ای از روابط را با ضرایب تأثیر متفاوت در پیوند با متن شکل می‌دهد. ترکیب و تلفیق آرای نظریه‌‌پردازان حوزه‌‌های زبان، گفتمان و روایت پژوهشگر را از یک‌سونگری باز می‌‌دارد و زمینه دست‌یافتن به نتایج مطلوب‌‌تر را فراهم می‌‌سازد. در پژوهش حاضر، با رویکردی تلفیقی برخی از مهم‌‌ترین عناصر زبانی، گفتمانی و روایی به‌منزله عوامل مؤثر در شکل‌‌گیری معنا برشمرده شده و با توصیف جایگاه و نقش هریک از این عناصر در متن، تلاش شده است سویه‌‌های درون‌‌متنی و برون‌‌متنی درک شود. به‌این‌منظور، تحقیق حاضر در حوزه زبان‌شناسی نظریه سه‌سطحی هلیدی و حسن (زمینه، عاملان و شیوه گفتمان) را اساس تحلیل قرار داده‌‌ است. همچنین، جهت توصیف زمینه گفتمان به آرای ریفاتر درباب شعرشناسی رجوع شده است. در حوزه روایت‌‌شناسی نیز به برخی روایت‌‌شناسان ساختارگرا استناد شده و درنهایت، جهت توصیف عاملان گفتمان آرای ون‌لیوون (2008) درباب گفتمان و کنشگران به‌‌کار گرفته شده‌‌ است. نتایج تحقیق نشان داد که اولاً، بن‌‌مایه و زمینه گفتمان در شعر آرش کمانگیر بازتولید کیش انتظار و امید به رهایی ازطریق ظهور قهرمان و منجی است. ثانیاً، عاملان (کارگزاران) گفتمان به دو دسته اصلی عامل فاعلی و پذیرنده عمل تقسیم شده‌‌اند. آرش، در نقش قهرمان قربانی، عامل فاعلی روایت است و مردم شهر که منفعل و منتظرند در نقش پذیرنده عمل بازنمایی شده‌‌اند. ثالثاً، کسرایی با توجه به میدان گفتمانی و اعتقادی خاصی که به آن تعلق دارد، شخصیت پادشاه را از روایت حذف کرده است.
کلیدواژه‌ها
هلیدی و حسن
بافت موقعیت
آرش کمانگیر
ون‌لیوون

عنوان مقاله English

The Interactive Role of Linguistic and Narrative Elements in the Textual Configuration of “Arash the Archer”

نویسندگان English

Mansour Rahimi
Sayyed Ahmad Parsa
University of Kurdistan
چکیده English

The interaction and correspondence of a set of linguistic, literary, narrative, and discourse elements form a network of relationships with varying degrees of influence in connection with the text. The combination and integration of the views of theorists in linguistic, discourse, and narrative fields prevent the researcher from giving a one-sided account and pave the way for achieving more desirable results. In this study, using an integrative approach, we have attempted to present some of the most important linguistic, discourse, and narrative elements as effective factors in meaning formation, and to describe the position and the role of each of these elements in the text to understand the intra- and extra-textual aspects. To this end, the present research based its analysis on Halliday and Hasan's three-tiered theory of linguistics (context, agents, and mode of discourse). It also referred to Riffaterre's views for the description of the discourse context in poetics. Regarding the narratology, reference has been made to some statements of structuralist narratologists, and finally, for the description of discourse agents, Van Leeuwen's (2008) views on discourse and actors have been utilized. The results of the research show that firstly, the foundational theme and discourse context in Arash the Archer's poetry is the reproduction of the anticipation and hope for liberation through the emergence of a hero and savior. Secondly, the agents (actors) of discourse are divided into two main categories: the agent of action and the recipient of action. Arash, in the role of the sacrificed hero, is the agent of action in the narrative, and the people of the city, who are passive and waiting, are represented as the recipients of action. Thirdly, due to the specific discursive and ideological field to which Kasrai belonged, he omitted the ‘king’ character in the narrative.

کلیدواژه‌ها English

Halliday and Hasan
“Arash the Archer”
Van Leeuwen
آروین، منیره (1395). راز جاودانگی داستان عمو نوروز. مطالعات ادبیات، عرفان و فلسفه. دورة دوم. شمارة 3/1: 706-712.
اخوت، احمد (1371). دستور‌زبان داستان. اصفهان: فردا.
اکبری، منوچهر؛ مشایخی، سارا (1399). بررسی عوامل انسجام متن در شواهدی از حدیقه‌الحقیقه سنایی. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال 28. شمارۀ 88: 63- 87.
بارت، رولان (1387). درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت‌ها. ترجمة محمد راغب. تهران: فرهنگ صبا و رخداد نو.
پالمر، فرانک (1387). نگاهی تازه به معناشناسی. ترجمة کوروش صفوی. تهران: کتاب ماد.
پاینده، حسین (1397). نظریه و نقد ادبی. تهران: سمت.
پراپ، ولادیمیر (1386). ریخت‌شناسی قصه‌های پریان. ترجمة فریدون بدره‌ای. تهران: توس.
پورنامداریان. تقی؛ ایشانی، طاهره (1389). تحلیل انسجام و پیوستگی در غزلی از حافظ با رویکرد زبان‌شناسی نقش‌گرا. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال هجدهم. شمارۀ 67: 7-43.
ترکاشوند. فرشید؛ ناگهی، نسرین (1392). تحلیل مقایسه‌ای سازوکار قرینه و بافت زبانی در فهم متن. پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیات عربی. شمارة 9: 55-70.
رفاهی، سمانه (1400). مقایسة تحمیدیة شاهنامه و گرشاسب‌نامه برمبنای فرانقش اندیشگانی دستور نظام‌‌مندـ نقش‌‌گرای هلیدی. جستارهای زبانی. دورة دوازدهم. شمارة 2: 449-480.
زمردی، حمیرا (1388). نقد تطبیقی ادیان و اساطیر در شاهنامة فردوسی و خمسة نظامی و منطق‌الطیر عطار. تهران: زوار.
ساسانی، فرهاد (1389). تأثیر بافت متنی بر معنای متن. زبان‌‌پژوهی دانشگاه الزهراء (س). سال دوم. شمارة 3: 109-124.
سجودی، فرزان (1390). نشانه‌شناسی فرهنگی (مجموعه مقالات). تهران: علم.
سجودی، فرزان؛ زمانی، مریم (1395). بررسی نقش بافت موقعیت در شکل‌‌گیری معنا در نمایش‌‌نامة من اورلاپی هستم». زبان‌‌پژوهی. سال هشتم. شمارة 20: 53-68.
شعیری، حمیدرضا (1391). مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.
ضیاءالدینی دشتخاکی، علی؛ پورخالقی چترودی، مه‌دخت (1392). آرش کمانگیر و ویشنو. پژوهش‌های ادبیات تطبیقی. دورة دوم. شمارة 2 (پیاپی 4): 105-137.
قنبری. حمید؛ پروین، نورالدین (1396). بررسی رابطة بافت متن و موقعیت در خطبه‌های نهج‌البلاغه از دیدگاه تحلیل گفتمان ادبی (مطالعة موردی: جنگ صفین). مطالعات ادبی متون اسلامی. شمارة 14: 33- 54.
کالر، جاناتان (1388). نظریة ادبی. ترجمة فرزانه طاهری. تهران: مرکز.
کسرایی، سیاوش (1399). مجموعه اشعار. تهران: نگاه.
گرمس، آلژیرداس (1389). نقصان معنا. ترجمه و شرح حمیدرضا شعیری. تهران: علم.
میرحاجی، حمیدرضا؛ نظری، یوسف (1392). بررسی بافت متن از دیدگاه برجسته‌ترین زبان‌شناسان قدیم مسلمان براساس الگوی حازم قرطاجنی. جستارهای زبانی. شمارۀ 14: 179-198.
میرزاده، عادل؛ ایمانیان، حسین؛ بشیری، علی (1400). نقد ترجمة سورة یوسف براساس بافت موقعیتیِ متن مبدأ از دیدگاه مایکل هالیدی (نمونه: ترجمة صفارزاده و غراب). پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن. سال دهم. شمارة اول. شمارة پیاپی 19: 135-152.
ولت، ژپ لینت (1390). رساله‌ای درباب گونه‌شناسی روایت، نقطة دید. ترجمة علی عباسی و نصرت حجازی. تهران: علم.
ون‌دایک، تئو (1389). تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمة پیروز ایزدی و همکاران. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
هلیدی، مایکل؛ حسن، رقیه (1393). زبان، بافت و متن، جنبه‌هایی از زبان در چشم‌اندازی اجتماعی‌ـ‌زبان‌شناختی. ترجمة مجتبی منشی‌زاده و طاهره ایشانی. تهران: علمی.
یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوئیز (1392). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمة هادی جلیلی. تهران: نی.
Jakobson, Roman (1960). Linguistic and poetics, in style in language, ed. T. Se book, MIT press, Combrige.
Lakoff, G. & M. Johnson (1980). Metaphors We Live by. Chicago and London: University of Chicago Press.
Riffaterre, Michael (1978). Semiotics of Poetry. Bloomingston: Indiana University Press.
Riffaterre, Michael (1983). Text Production. New York: Columbia University Press.
Van, Leeuwen. Theo (2008) Discourse and Practice. Oxford University Press. [DOI:10.1093/acprof:oso/9780195323306.001.0001]
Ārvin, Monireh (2016). The Secret of the Eternity of the Story of "Uncle Nowrouz". Studies in Literature, Mysticism, and Philosophy, 2(3), 706-712. [In Persian]
Akbari, Manouchehr; Mashāyekhi, Sarah (2020). The analysis of text cohesive devices in some verses of Sanai's Hadiqat al-Haqiqah. Persian Language and Literature of Kharazmi University, 28(88), 63-87.
Barthes, R. (2008). An Introduction to the Structural Analysis of Narratives. Translated by M. Rāgheb. Tehrān: Rokhdād-e No. [In Persian]
Culler, J. (2009). Literary Theory. Translated by Farzāneh Tāheri. Tehrān: Markaz. [In Persian]
Greimas, A. (2010). Deficiency of Meaning. Translated and annotated by Hamid Reza Sha'iri. Tehrān: Elmi. [In Persian]
Halliday, M., Hasan, R. (2014). Language, Context, and Text: Aspects of Language in a Social-Semiotic Perspective. Translated by M. Monshi Zadeh and T. Ishani. Tehran: Scientific.
Jørgensen, M., Phillips, L. (2013). Discourse Analysis as Theory and Method. Translated by H. Jalili. Tehrān: Ney. [In Persian]
Kasrāei, Siāvash (2020). Collection of Poems. Tehrān: Negāh. [In Persian]
Lintvelt, Jaap. (2011). A Treatise on the Typology of Narrative, Point of View. Translated by A. Abbasi and N. Hejazi. Tehran: Elm. [In Persian]
Mirhāji. Hamid Reza; Nazari, Yusuf (2013). Investigation of Context from Ancient Distinguished Muslim Linguists' Viewpoints Based on Hāzim Qartājannī's Framework .Language Related Research. Volume 4, Issue 2 (14). [In Persian]
Mirzāde. Ādel; Imāniān. Hossein; Bashiri, Ali (2021). Critique of the translation of Surah Yusuf based on the situational context of the source text from Michael Halliday's point of view (Case study: Saffarzadeh and Ghorab translation). Linguistic Researches In The Holy Quran, Vol. 10, No. 1. 135- 152. [In Persian]
Okhovvat, Ahmad (1992). Grammar of the Story. Isfahan: Fardā. [In Persian]
Pāyandeh. Hossein (2018). Critical Theory: An Interdisciplinary Coursebook. Tehrān: Samt. [In Persian]
Palmer, Frank (2008). A New Look at Semantics. Translated by K. Safavi. Tehran: Ketāb-e Mād. [In Persian]
Propp, Vladimir (2007). Morphology of Fairy Tales. Translated by Fereidoun Badrehee. Tehrān: Toos. [In Persian]
Pournāmdāriān, Taqi, Ishāni, Tāhereh (2010). An Analysis of Cohesion and Coherence in a Ghazal by Hafez from a Systemic Functional Linguistics Viewpoint. Persian Language and Literature of Kharazmi University, 18(67), 7-43. [In Persian]
Qanbari, Hamid; Parvin, Norudin (2017) A literary discourse analysis study of Nahj al-Balagha (case study: Siffin war). Literary studies of Islamic Texts. Volume 2, Issue 7. 33- 54. [In Persian]
Refāhi, Samāneh (2021). Comparison of Shahnameh & Garshāsbnāmeh's Tahmidiyehs Based on Halliday's Systemic Functional Grammar (Ideational metafunction). Language Related Research, 12(2), 449-480. [In Persian]
Sāsāni, Farhād (2010). The Impact of Textual Context on Meaning. Language Research of Alzahra University, 2(3), 109-124. [In Persian]
Sojoodi, Farzān (2011). Cultural Semiotics (Collection of Articles). Tehrān: Elm. [In Persian]
Sojoodi, Farzān; Zamāni, Maryam (2016). I'm Urlopy: Position in the Formation of Meaning. Language Research, 8(20), 53-68. [In Persian]
Sha'iri, Hamid Rezā (2012). Fundamentals of Modern Semantics. Tehrān: SAMT. [In Persian]
Torkāshvand, Farshid; Nāgahi, Nasrin (2013). Linguistic Context from Traditional and Modern Linguistcs' Points of View. Translation Researches in Arabic Language and Literature. Volume 3, Issue 9: 55-70. [In Persian]
Van Dijk, Teo. (2010). Critical Discourse Analysis. Translated by P. Izadi and colleagues. Tehrān: Center for Media Studies and Research. [In Persian]
Ziāuddini Dashtkhāki, Ali; Pourkhāleqi Chatroodi, Mahdokht (2013). Arash Kamangir and Vishnu. Comparative Literature Studies, 2(2), 105-137. [In Persian]
Zomorrodi, Homeirā. (2009). Comparative Critique of Religions and Myths in Ferdowsi's Shahnameh, Nizami's Khamsa, and Attar's Manteq al-Tayr. Tehrān: Zavvār. [In Persian]