[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 28، شماره 89 - ( 9-1399 ) ::
جلد 28 شماره 89 صفحات 7-27 برگشت به فهرست نسخه ها
ابوحیان توحیدی برفراز تقابل‌های دوگانه نظم و نثر در سنت ادبی- بلاغی اسلامی‌
فرزاد بالو*1، سیاووش حق‌جو2
1- دانشگاه مازندران ، farzad_baloo@yahoo.com
2- دانشگاه مازندران
چکیده:   (455 مشاهده)
نظم و نثر در سنت ادبی ما در طول تاریخ طرفداران و مخالفانی داشته و هرکدام دلایلی را له یا علیه دیگری اقامه کرده‌اند. دراین‌میان، ابوحیان توحیدی، با فراروی از تقابل‌های دوگانه، بی‌آنکه جانب نظم یا نثر را بگیرد، با رویکردی فلسفی و زیبایی‌شناختی، سویه‌های دیگری از نسبت میان نظم و نثر را آشکار کرده است. این نوشتار، با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی، ضمن نقل عینی آرای طرفداران نظم و نثر، به تحلیل رویکرد فراثنویت‌انگار توحیدی در الامتاع و المؤانسه می‌پردازد. نتایج بررسی‌ها حاکی از این است که توحیدی، با بازخوانی اقوال طرفداران نظم و نثر، معتقد است که درباب شعر و نثر نمی‌توان حرف آخر را زد. آن‌گاه، پس از تبیین ماهیت سخن و انواع آن، به نقل امتیازات نظم و نثر از زبان طرفداران آنها می‌پردازد؛ ازجمله اینکه نظم صناعت است و دست عامه مردم به آن نمی‌رسد، درحالی‌که نثر زودیاب‌تر است و عامه سخنوران را به‌جهت سهولت به خود متوجه می‌کند. نثر برای آراستگی به شعر نیازمند است، اما شعر به نثر نیازی ندارد. شاعر افق بی‌کرانه در پیش دارد و نویسنده میدانی کران‌مند، و در مقابل، نثر بنیاد سخن است و نظم فرع آن. نثر عاری از تکلف است و شعر مشحون از الزامات شعری؛ نثر از خرد وام می‌گیرد و نظم از احساس. با وجود زیبایی صوری نظم، نثر اصیل‌تر و شریف‌تر است. سرانجام، نتیجه می‌گیرد که هم نظم و هم نثر فضیلت‌های انکارناپذیر دارند و بهترین نوع سخن آن است که صورت آن بین نظم و نثر باشد، ولی نه نظم باشد و نه نثر.
 
واژه‌های کلیدی: نظم، نثر، تقابل دوگانه، بلاغت، ابوحیان توحیدی
متن کامل [PDF 1506 kb]   (130 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: نظریه های ادبی
فهرست منابع
1. ابراهیم، عبدالـله (2005) موسوعة السرد العربی. بیروت: الموسسة العربیة للدراسات و النشر.
2. آذرشب، فرشته (1384) «احوال و آثار فیلسوف ادیب ابوحیان توحیدی». کیهان فرهنگی. شماره‌های231 و 232: 54 ـ 57.
3. ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد (1375ق/ 1956) الجامع الکبیر في صناعةالمنظوم و المنثور. قام بتحقيقه و التعليق عليه مصطفي جواد و جميل سعيد. بغداد: الجمع العلمي العراقي.
4. ابن‌قتیبه (1963) ادب الکاتب. حققه و ضبطه محمد محیی‌الدین عبدالحمید. قاهره: مکتبة السعادة.
5. ابن‌قتیبه (1985) الشعر و الشعراء. تصحیح مفید قمحه و نعیم زرزور. بیروت: دارالکتب‌العلمیه.
6. ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1353) مقدمة ‌ابن‌خلدون. جلد دوم. ترجمة محمد پروین گنابادی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
7. ابن‌رسول، سید محمدرضا و همکاران (1392) «تحلیل سبك‌شناختی كتاب الامتاع و المؤانسة ابوحیان توحیدی». لسان مبین (پژوهش ادب عرب). شمارة 12: 1-23.
8. ابن‌رشيق قيرواني (1981) العمده في محاسن الشعر و آدابه. حققه و فصله و علق حواشيه محمد محيي‌الدين عبدالحميد. بيروت: دارالجيل.
9. پورجوادی، نصرالـله (1366) «نقد فلسفی شعر از نظر عطار و عوفی». معارف. دورة چهارم. شمارة 3: 405-420.
10. تبریزی، محمدبن‌مسعود (1381) سفینة تبریز. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
11. توحيدي، أبوحیان (بی‌تا) الامتاع و المؤانسة. الجزء الثانی. به‌تحقیق احمد امین و احمد الزین. بیروت: دارالمکتبه الحیاه.
12. ثعالبی، عبدالملک‌بن‌محمد (1972) رسائل الثعالبی او نثر النظم و حل العقد. مقدمه‌نویس علی خاقانی. بغداد: مکتبة دارالبیان.
13. جرجانی، عبدالقاهر (1368) دلائل الاعجاز فی القرآن. ترجمه و تحشیه سیدمحمد رامنش. تهران: آستان قدس رضوی.
14. خفاجی، ابن‌سنان (1982) سرالفصاحه. بیروت: دارالکتب العلمیه.
15. دستگردي، وحيد (1299) «مناظرة ميان شعر و نثر». ارمغان. شمارة 10: 325-329.
16. دهقاني، محمد (1389) از شهر خدا تا شهر انسان: در نقد و بررسي ادبيات كلاسيك و معاصر. تهران: مرواريد.
17. ذکاوتی قراگوزلو، علیرضا (1374) ابوحیان توحیدی. تهران: طرح نو.
18. سجادی، سیدجعفر (1350) «ابوحیان توحیدی». وحید. شمارة 89: 226 - 233.
19. شمس‌آبادی، حسین (1394) «شعر بهتر است يا نثر (مقابلة آراء و ديدگاه‌ها در ادب فارسی و عربی)». ادب عربی. سال هفتم. شمارة 1: 155- 176.
20. عسکری، ابوهلال (1971) الصناعتین: الکتابة و الشعر. تحقیق علی‌محمد البجاوی. محمد ابوالفضل ابراهیم. قاهره: دارالفکر العربی.
21. عنصرالمعالي، کيکاووس (1347) قابوس‌نامه. تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب.
22. عوفی، سدیدالدین محمد (1361) لباب‌الالباب. تصحیح محمد قزوینی و ادوارد براون. تهران: کتاب‌فروشی فخر رازی.
23. قدامه‌بن‌جعفر (1980) نقدالنثر یا البیان. بیروت: دارالکتاب العلمیه.
24. محبتی، مهدی (1388) از معنا تا صورت. تهران: سخن.
25. نظامي عروضي، احمدبن‌عمربن‌علي (1375) چهارمقاله. تصحيح علامه محمد قزويني. به‌اهتمام محمد معين. تهران: جامي.
26. Askari, Abu Hilal (1971) Sinaatain, Vers and Poetry. Investigation of Ali Mohammad Al-Bajawi. Qahirah: Dar Al-Fikr Al-Arabi [In Arabic]
27. Aufi, Sadid Al-Din Muhammad (1983) Lobab Al-Albab. Edited by Mohammad Qazvini and Edward Brown. Tehran: Fakhr Razi Bookstore [In Persian]
28. Azarshab, Fereshteh (2005) "Biography and works of the philosopher Adib Abu Hayyan Tawhidi", Keyhan Farhangi, January and February, Nos. 231 and 232: 54-57 [In Persian]
29. Dehghani, Mohammad (2010) From the City of God to the City of Man: in Critique and Study of Classical and Contemporary Literature, Tehran: Morvarid [In Persian]
30. Ibrahim, Abdullah (2005) Al-Sard Al-Arabi Encyclopedia. Beirut: Arab Foundation for Studies and Publishing [In Arabic]
31. Ibn Athir, Ali Ibn Muhammad (1956) Al-Jame 'Al-Kabir in the system of poetry and prose. with research and commentary on Mustafa Javad and Jamil Saeed Baghdad: The Iraqi Scientific Association [In Arabic]
32. Ibn Khaldun, Abdul Rahman (1975) Introduction to Ibn Khaldun. Volume II. Trans by Mohammad Parvin Gonabadi. Tehran: Book Translation and Publishing Company [In Persian]
33. Ibn Qutaybah (1963) Adab al-Katib. Mohammad Mohiuddin Abdul Hamid, Al Qahirah :Maktabossadah [In Arabic]
34. Ibn Qutaybah (1985) Poetry and Poets. Correction of Mofeid Qamha and Naeem Zarzour. Beirut: Dar al-Kitab al-Alamiya [In Arabic]
35. Ibn Rashiq Qirwani (1981) Al-Umda in the Virtues of Poetry and Manners. the Margins of Mohammad Mohiyya al-Din Abdul Hamid. Beirut: Dar Al-Jalil [In Arabic]
36. Ibn Rasool, Seyyed Mohammad Reza et al. (2013) "Stylistic Analysis of Abu Hayyan Tawhidi's Al-imtāʿ wa al-muʾānasaẗ". Language of Explanation (Arabic Literature Research). No. 12: 1-23 [In Arabic]
37. Jorjani, Abdul Qahir (1990) Dalael Al-Ejaz. Trans and Annotated by Seyed Mohammad Radmanesh. Tehran: Astan Quds Razavi [In Persian]
38. Khafaji, Ibn Sanan (1982) Ser al-Fasaha. Beirut: Dar al-Kitab al-Alamiya [In Arabic]
39. Mohabbaty, Mehdi (2009) From Meaning to Face. Tehran: Sokhan [In Persian]
40. Nizami Aroozi, Ahmad Ibn Omar Ibn Ali (1996) Four Articles. Corrected by Allama Mohammad Qazvini. By the Efforts of Mohammad Moin. Tehran: Jami [In Persian]
41. Onsor al-Ma'ali, Kikavus (1969) Qaboosnameh. Tehran: Book Translation and Publishing Company [In Persian]
42. Pourjavadi, Nasrollah (1987) "Philosophical Critique of Poetry from the Perspective of Attar and Awfi". Ma"rif. The fourth period. No. 3: 405-420 [In Persian]
43. Qadameh Ibn Jafar (1980) Critique of Prose. Beirut: Dar al-Kitab al-Alamiya [In Arabic]
44. Sajjadi, Seyed Jafar (1972) "Abu Hayyan Tawhidi", Vahid, No. 89: 226 - 233 [In Persian]
45. Shamsabadi, Hossein (2015) "Is Poetry better or Prose" (Confrontation of Opinions and Views in Persian and Arabic Literature). Arabic Literature. Seventh Year. No. 1: 155-176 [In Persian]
46. Tabrizi, Mohammad Ibn Massoud (2002) Safineh of Tabriz , Tehran: University Publishing Center [In Persian]
47. Tawhidi, Abu Hayyan (Dateless) Al-imtāʿ wa al-muʾānasaẗ. Part II. Investigated by Ahmad Amin and Ahmad Al-Zain. Beirut: Dar al-Muktabah al-Hayah [In Arabic]
48. Thalabi, Abdul Malik Ibn Muhammad (1972) Al-Thalabi's Treatises or Nasr or Nazm and Hel-ol-Egd. Introduction by Ali Khaghani. Baghdad: Dar al-Bayyan School [In Arabic]
49. Zakavati Qaraguzlu, Alireza (1995) Abu Hayyan Tohidi, Tehran: Tarh-e No [In Persian]
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Baloo F, Haghjou S. Abū Hayyān al-Tawhīdī: Beyond the Dual Opposition of Verse and Prose in the Islamic Literary-Rhetorical Tradition. زبان و ادبیات فارسی. 2020; 28 (89) :7-27
URL: http://jpll.khu.ac.ir/article-1-3861-fa.html

بالو فرزاد، حق‌جو سیاووش. ابوحیان توحیدی برفراز تقابل‌های دوگانه نظم و نثر در سنت ادبی- بلاغی اسلامی‌. زبان و ادبيات فارسی دانشگاه خوارزمی. 1399; 28 (89) :7-27

URL: http://jpll.khu.ac.ir/article-1-3861-fa.html



سال 28، شماره 89 - ( 9-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی Half-Yearly Persian Language and Literature
Persian site map - English site map - Created in 0.06 seconds with 29 queries by YEKTAWEB 4296