[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 28، شماره 89 - ( 9-1399 ) ::
جلد 28 شماره 89 صفحات 101-129 برگشت به فهرست نسخه ها
دستوری‌شدگی صورت‌های زبانی مشتق از «گفتن»
فهیمه تسلی بخش*1، احسان چنگیزی2
1- دانشگاه تهران ، fahim.tasalli@ut.ac.ir
2- علامه طباطبایی
چکیده:   (297 مشاهده)
در فارسی امروز، صورت‌های مختلف فعل «گفتن» به ابزاری دستوری برای دلالت بر مفاهیم وجهی بدل شده‌اند. برخی از این صورت‌ها مانند «گو»، «گویی»، «گفتی»، «گوییا»، و «گویا»، در تحولات تاریخی زبان فارسی به‌عنوان قید به‌کار رفته‌اند و از آن میان، «گویی» و «گویا» هنوز رایج‌اند. در فارسی امروز، برخی صورت‌های فعل «گفتن»، مانند «بگو»، «نگو»، «بگویی» و مانند آن، در برخی بافت‌ها، کارکرد وجهی برعهده دارند. در این مقاله، به ویژگی‌های معنایی فعل «گفتن» از دورۀ باستان تا امروز پرداخته شده و سپس، روند تحولات برخی صورت‌های زبانی مشتق از آن، که طی فرآیند دستوری‌شدگی به قید بدل شده‌اند، بررسی شده است. «گویی» در تشبیه و تمثیل، برای دلالت بر فرضی و غیرواقعی‌بودن گزاره و «گویا» برای بیان شک و تردید در متون ادب فارسی به‌کار رفته‌اند و امروز نیز رایج‌اند. گذشته‌ازاین، برخی صورت‌ها و صیغه‌های این فعل در مرحلۀ میانی دستوری‌شدگی قرار دارند. این صورت‌ها بازنمایی مفاهیم وجهی استنباط، حدس، گمان، فرض، و تصور را برعهده دارند و برخی از آنها به‌تدریج مقولۀ فعل را از دست می‌دهند و در جایگاه قید برای بازنمایی مفاهیم وجهی به‌کار می‌روند.
 
واژه‌های کلیدی: گفت، گو، دستوری‌شدگی، مفاهیم وجهی، تحول زبان
متن کامل [PDF 2043 kb]   (100 دریافت)    
فهرست منابع
1. ابوالفتوح رازي، حسين‌بن‌علي (1369) روض‌الجنان و روح‌الجنان في تفسير القرآن. به‌کوشش و تصحيح محمدجعفر ياحقي و محمدمهدي ناصح. جلد 15. مشهد: آستان قدس رضوي/ بنياد پژوهش‌هاي اسلامي.
2. ابوالقاسمي، محسن (1387) دستور تاريخي زبان فارسي. چاپ هفتم. تهران: سمت.
3. ابوالقاسمي، محسن (1389) تاريخ زبان فارسي. تهران: سمت.
4. اخويني بخاري، ابوبکر ربيع‌بن‌احمد (1344) هداية المتعلمين في الطب. به‌اهتمام جلال متيني. مشهد: دانشگاه مشهد.
5. انوري، حسن و حسن احمدي گيوي (1375) دستور زبان فارسي. جلد دوم. چاپ چهاردهم. ويرايش دوم. تهران: فاطمي.
6. انوري، حسن و همکاران (1381) فرهنگ سخن. جلد ششم. تهران: سخن.
7. بلعمي، محمدبن‌محمد (1378) تاريخنامة طبري: گردانيده منسوب به بلعمي. به تصحيح و تحشية محمد روشن. جلد اول. تهران: سروش.
8. بهار، محمدتقي (1373) سبک‌شناسي. جلد اول. چاپ ششم. تهران: اميرکبير.
9. بهار، مهرداد (1390) بندهش. تهران: توس.
10. بيهقي، ابوالفضل (1383) تاريخ بيهقي. تصحيح علي‌اکبر فياض. تهران: علم.
11. تفضلي، احمد (1385) ترجمة مينوي خرد. به‌کوشش ژاله آموزگار. تهران: توس.
12. جامي، نورالدين عبدالرحمان (1370) نفحات الانس من حضرات القدس. تهران: اطلاعات.
13. حافظ، شمس‌الدين محمد (1380) ديوان غزليات. به‌کوشش خليل خطيب‌رهبر. تهران: صفي‌عليشاه.
14. خندان، علي‌اصغر (1389) منطق کاربردي. چاپ ششم. تهران: سمت.
15. خلف تبريزي، محمدحسين (1376) برهان قاطع. به‌اهتمام محمد معين. جلد چهارم. تهران: اميرکبير.
16. دهخدا، علي‌اکبر (1377) لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
17. دبيرسياقي، محمد (1374) پيشاهنگان شعر پارسي. تهران: علمي و فرهنگي.
18. راستي‌پور، مسعود (1396) «فوايد واژگاني ديوان غياث‌الدين کججي». آينة ميراث. شمارة 60: 229-242.
19. راشدمحصل، محمدتقي (1385) وزيدگيهاي زادسپرم. چاپ دوم. تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي.
20. رشید ياسمي، غلامرضا و همکاران (1371) دستور زبان فارسي (پنج استاد). چاپ دوم. تهران: نگاه و علم.
21. رضايي، والي و مژگان نیسانی (1395) «تمايز گواه‌نمايي و وجهيت معرفتي براساس رفتار قيدهاي زبان فارسي». پژوهش‌هاي زباني. 7 (1): 37ـ56.
22. ژينيو، فيليپ (1382) ارداويراف‌نامه (متن پهلوي، حرف‌نويسي، ترجمة متن پهلوي، واژه‌نامه). ترجمه و تحقيق ژاله آموزگار. تهران: معين/ انجمن ايران‌شناسي فرانسه.
23. ساوجي، سلمان (1389) کليات سلمان ساوجي. با مقدمه و تصحيح عباسعلي وفايي. تهران: سخن.
24. سرشک، م. (1342) حزين لاهيجي؛ زندگي و زيباترين غزل‌هاي او. تهران: طوس.
25. سعدي، مصلح‌الدين (1381) بوستان. تصحيح و توضيح غلامحسين يوسفي. تهران: خوارزمی.
26. سعدي، مصلح‌الدين (1384) گلستان. تصحيح و توضيح غلامحسين يوسفي. تهران: خوارزمي.
27. شفائي، احمد (1363) مباني علمي دستور زبان فارسي. تهران: نوين.
28. صادقي، بهرام (1351) ملکوت. تهران: زمان.
29. صادقي، علي‌اشرف (1392) فرهنگ جامع زبان فارسي. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسي. دسترسی در: farhang.apll.ir
30. صمصامي، سيدمحمد (1346) کامل‌ترين دستور زبان فارسي دربارة پيشوندها و پسوندهاي زبان فارسي. اصفهان: مشعل.
31. طبري، محمدبن‌جرير (1356) ترجمة تفسير طبري. به‌تصحيح و اهتمام حبيب يغمائي. جلد سوم. تهران: توس.
32. عطار نيشابوري، فريدالدين محمد (1398) تذکرة الاولياء. مقدمه، تصحيح و تعليقات محمدرضا شفيعي کدکني. 2 جلد. تهران: سخن.
33. فردوسي، ابوالقاسم (1373) شاهنامه. به‌کوشش جلال خالقي‌مطلق. زيرنظر احسان يارشاطر. 8 جلد. کاليفرنيا: بنياد ميراث ايران.
34. فرشيدورد، خسرو (1388) دستور مختصر امروز برپاية زبان‌شناسي جديد. تهران: سخن.
35. فره‌وشي، بهرام (1354) کارنامة اردشير بابکان. تهران: دانشگاه تهران.
36. قريب، بدرالزمان (1379) «تحول وجه تمنايي به ماضي استمراري در زبان‌هاي ايراني». يادنامة دکتر احمد تفضلي. به‌کوشش علي‌اشرف صادقي. تهران: سخن: 245ـ278.
37. گلشيري، هوشنگ (1380) نيمة تاريک ماه (داستان‌هاي کوتاه). تهران: نيلوفر.
38. گيوي، حسن (1380) دستور تاريخي فعل. 2 جلد. تهران: قطره.
39. لازار، ژيلبر (1384) دستور زبان فارسي معاصر. ترجمة مهستي بحريني. تهران: هرمس.
40. ماهيار نوابي، يحيي (1363) درخت آسوريک. تهران: فروهر.
41. مولوي، جلال‌الدين محمد (1386) مثنوي معنوي. به‌تصحيح رينولد ا. نيکلسون. تهران: هرمس.
42. ناتل‌خانلري، پرويز (1377) تاريخ زبان فارسي. جلد 2 و 3. تهران: فردوس.
43. ناصرخسرو (1370) سفرنامه. به‌تصحيح محمد دبيرسياقي. تهران: زوار.
44. نجفي، ابوالحسن (1378) فرهنگ فارسي عاميانه. جلد اول. تهران: نيلوفر.
45. نغزگوي کهن، مهرداد (1395) زبان فارسي در گذر زمان (مجموعة ‌مقالات). تهران: کتاب بهار.
46. هدايت، صادق (1383) بوف کور. تهران: صادق هدايت.
47. Anklesaria, T. D. (1913) Dânâk-u Mainyô-i Khard, Bombay.
48. Bartholomae, C. (1961) Altiranisches Wörterbuch. Berlin: W. De Gruyter.
49. Boyce, M. (1975) A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian (Acta Iranica 9). Leiden: E.J. Brill.
50. Brunner, Ch. j. (1977) A Syntax of Western Middle Iranian. Delmar, New York: Caravan Books.
51. Bybee, J., Perkins, R. & Pagliuca, W. (1994) The Evolution of Grammar: Tense, Aspect and Modality in Languages of the World. The University of Chicago Press.
52. Cheung, J. (2007) Etymological Dictionary of the Iranian Verb (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series, 2). Leiden-Boston.
53. Gignoux, Ph. (2003) Ardâvirafnâme. Zhaleh Amouzegar (transl.). Tehran: Moein & Iranistics' society of France.
54. Haug, M. & West, E. W. (1872) The Book of Ardā Virāf. Bombay.
55. Heine, B. (2003) "Grammaticalization". The Handbook of Historical Linguistics. B.D. Janda & R.D. Joseph (eds.). Oxford Blackwell, pp. 575-601.
56. Hopper, P. & Traugott, E. (2003) Grammaticalization. Cambridge: University Press.
57. Hopper, P. (1991) "On Some Principles of Grammaticalization". Approaches to Grammaticalization. Traugott & Heine (eds.). Vol.1. Amsterdam/Philadelphia: John Benjamins.
58. Jamasp-Asana, J. M. (1897/1913) Pahlavi Texts. Bombay: Fort Printing Press.
59. Kent. R. (1953) Old Persian. New Haven, Connecticut: American Oriental Society.
60. MacKenzie, D. N. (1971) A Concise Pahlavi Dictionary. Routledge Curzon.
61. Pakzad, F. (2005) Bundahišn: Zoroastrische Kosmogonie und Kosmologie. Tehran: Center for the Great Islamic Encyclopedia.
62. Schmitt, R. (2008) "Old Persian". The Ancient Languages of Asia and the Americas. Roger D. Woodard (ed). Cambridge: University Press. 76-101.
63. Schmitt, R. (2014) Wörterbuch der Altpersischen Königsinschriften. Wiesbaden: Ludwig Reichert Verlag.
64. Skjærvø, P. O. (2010) "Middle West Iranian". The Iranian Languages. G. Windfuhr (ed.). London and New York: Routledge. 196-278.
65. Williams, A. V. (1990) The Pahlavi Rivāyat Accompanying the Dādestān Ī Dēnīg (2 part). Copenhagen: Munksgaard.
66. Windfuhr, G. L., (2010). "Dialectology and Topics". The Iranian Languages. G. Windfuhr (ed.). Routledge. 5-43.
67. Abolghasemi, Mohsen (2009) A Historical Grammar of the Persian Language, Tehran: Samt [In Persian]
68. Abolghasemi, Mohsen (2011) A History of the Persian Language, Tehran: Samt [In Persian]
69. Abu al-Futuh al-Razi (1991) Rawz al-jinan wa ruh al-jinan fi tafsir al Quran, ed. by Mohammad Jafar Yahaghi and Mohammad Mehdi Nasseh, vol. 15, Mashhad: Astan Quds Razavi, Islamic Research Foundation [In Persian]
70. Akhawayni Bokhari, Abu Bakr Rabee Ibn Ahmad (1966) Hidayat al-Mutaʽallemin fi al-Ṭibb, ed. by Jalal Matini, Mashhad: Mashhad University [In Persian]
71. Anvari, Hasan and Ahmadi Givi, Hasan (1997) The Grammar of Persian Language. Vol. 2, Tehran: Fatemi [In Persian]
72. Anvari, Hasan, et al. (2003) Sokhan Comprehensive Dictionary Persian to Persian. Vol. 6. Tehran: Sokhan [In Persian]
73. Attar Neyshaburi, Farid Aldin Mohammad (2019) Tazkerat Aluliya. Mohammad Reza Shafi'i Kadkani. Vols 2. Tehran: Sokhan [In Persian]
74. Bahar, Mehrdad (2012) Bondahesh. Tehran: Toos [In Persian]
75. Bahar, Mohammad Taghi (1995) Stylistics. Vol. 1, Tehran: Amir Kabir [In Persian]
76. Bal'ami, Mohammad (2000) Tarikhname-ye Tabari, ed. by Mohammad Roshan. Vol. 1, Tehran: Soroush [In Persian]
77. Beyhaghi, Abul-Fadl (2005) Tarikh-e Beyhaghi. ed. by Ali Akbar Fayyaz, Tehran: Elm [In Persian]
78. Dabirsiaghi, Mohammad (1996) The Pioneers of Persian Poetry. Tehran: Elmi va Farhangi [In Persian]
79. Dehkhoda, Ali Akbar (1999) Dictionary. Tehran: University of Tehran [In Persian]
80. Farahvashi, Bahram (1975) Kārnāme-ye Ardeshir-e Bābakān. Tehran: Tehran University Press [In Persian]
81. Farshidvard, Khosro (2009) Today's Concise Grammar Based in Modern Linguisyics. Tehran: Sokhan [In Persian]
82. Ferowsi, Abolghasem (1998) Shahname. By the Effort Jalal Khleghi Motlagh. Under Supervision Ehsan Yarshater. 8 Vols. Kalifornia: Foundation of Iran Heritage [In Persian]
83. Gharib, Badrozaman (2000) "Transformation of the Optative Verb into Imperfect (Durative Past) in Iranian Languages". Memorial of Ahmad Tafazzoli. By the Effort Ali Ashraf Sadeghi. Tehran: Sokhan [In Persian]
84. Givi, Hasan (2001) The Historical Grammar of Persian. 2 Vol. Tehran: Ghatre [In Persian]
85. Golshiri, Hushang (2001) The Dark Side of Moon. Tehran: Niloofar [In Persian]
86. Hafiz, Shams al-din Mohammad (2002) Divan i Qazaliyat, ed. by Khalil Khatib Rahbar. Tehran: Safi Ali Shah [In Persian]
87. Hedayat, Sadegh (2004) The Blind Owl. Tehran: Sadegh Hedayat [In Persian]
88. Jami, Nūr al-Dīn 'Abd al-Rahmān (1992) Nafahat al-Ons men Hazarat al -Qods. Tehran: Ettelaat [In Persian]
89. Khalaf Tabrizi, Mohammad Hossein (1998) Borhan i Qate', ed. by Mohammad Moein, Vol. 4., Tehran: Amirkabir [In Persian]
90. Khandan, Ali Asghar (2011) Pragmatic Logic. Tehran: Samt [In Persian]
91. Lazard, Gilbert (2005) A Grammar of Contemporary Persian. Mahasti Bahreyni (Transl). Tehran: Hermes [In Persian]
92. Mahyar Navabi, Y. (1984) Derakht-e Asurik. Tehran: Fravahar [In Persian]
93. Mowlavi, Jalal Aldin Mohammad (2007) Masnavi-i Ma'navi. R. A. Nicholson (ed). Tehran: Hermes [In Persian]
94. Naghzgu Kohan, Mehrdad (2016) Persian Languge Through Time (Proceeding). Tehran: Ketab-e Bahar [In Persian]
95. Najafi, Abolhasan (1999) Folklore Persian Dictionary. 1 Vol. Tehran: Niloofar [In Persian]
96. Naser Khosro (1991) Safarnameh. Mohammad Dabir Siyaghi (ed). Tehran: Zavvar [In Persian]
97. Natel Khanlari, Parviz (1998) A History of the Persian Language. Vol 2-3. Tehran: Ferdows [In Persian]
98. Rashed Mohassel, Mohammad Taghi (2007) Vizidagiha i Zadisparam, Tehran: Institute for humanities and cultural studies [In Persian]
99. Rashid Yasemi, Gholamreza, et al. (1993) The Grammar of Persian, Tehran: Negah va elm [In Persian]
100. Rastipoor, Masoud (2017) "Lexical advantages of Ghiyas al-Din Kojoji's Divan", Mirror of Heritage, No. 60, pp. 229-242 [In Persian]
101. Rezai, Vali and Neisani, Mozhgan (2016) "Differentiating Evidentiality and Epistemic Modality Based on the Behavior of Persian Adverbials", The Journal of Language Research, 7 (1), pp. 56-37 [In Persian]
102. Sa'di, Mosleh Aldin (2002) Bustan. Gholam Hoseyn Yusefi (ed). Tehran: Kharazmi [In Persian]
103. Sa'di, Mosleh Aldin (2002) Golestan. Gholam Hoseyn Yusefi (ed). Tehran: Kharazmi [In Persian]
104. Sadeghi. Ali Ashraf (2013) Comprehensive Persian Language Dictionary. Tehran: Iranian Academy of Persian Language and Literature [In Persian]
105. Sadeghi. Bahram (1972) Heavenly Kingdom. Tehran: Zaman [In Persian]
106. Samsami, Sayyed Mohammad (1967) The Monst Complete Persian Grammar about Prefixes and suffixes of Persian Language. Isfahan: Mash'al [In Persian]
107. Savoji, Salman (2010) Poems Collection. Abas Ali Vafa'I (ed). Tehran: Sokhan [In Persian]
108. Sereshk. M. (1963) Hazin-e Lahiji, Biography and His Most Beautiful Sonnets. Tehran: Toos [In Persian]
109. Shafai, A. (1984) Scientific Basics of Persian Grammar. Tehran: Novin [In Persian]
110. Tabari, Mohammad Ebn-e Jarir (1977) The Translation of the Tabari's Exegesis. ed. by Habib Yaghma'i. 3 Vol. Tehran: Toos [In Persian]
111. Tafazzoli, Ahmad (2007) Translation of Minooye Kherad. ed. by Jaleh Amouzgar. Tehran: Toos [In Persian]
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Tasallibakhsh F, Changizi E. Grammaticalization of Linguistic Forms Derived from “Goftan”. زبان و ادبیات فارسی. 2020; 28 (89) :101-129
URL: http://jpll.khu.ac.ir/article-1-3931-fa.html

تسلی بخش فهیمه، چنگیزی احسان. دستوری‌شدگی صورت‌های زبانی مشتق از «گفتن». زبان و ادبيات فارسی دانشگاه خوارزمی. 1399; 28 (89) :101-129

URL: http://jpll.khu.ac.ir/article-1-3931-fa.html



سال 28، شماره 89 - ( 9-1399 ) برگشت به فهرست نسخه ها
دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی Half-Yearly Persian Language and Literature
Persian site map - English site map - Created in 0.06 seconds with 27 queries by YEKTAWEB 4296