[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: سال 25، شماره 83 - ( مقالات منتشر شده 1396 ) ::
جلد 25 شماره 83 صفحات 209-230 برگشت به فهرست نسخه ها
بررسی چند روایت از نبرد ایرانیان با دیوهای مازندران در متون پهلوانی پس از شاهنامه
رضا غفوری*
دانشگاه حضرت نرجس (س) ، reza_ghafouri1360@yahoo.com
چکیده:   (988 مشاهده)
یکی از داستان‌های مشهور شاهنامه رفتن رستم به مازندران برای رهایی کاووس و سپاهیانش است که با کشته‌شدن دیو سپید، رهایی کاووس از بند او و واگذاری مازندران به اولاد پایان می‌یابد. این داستان، که به «هفت‌خان رستم» نیز اشتهار دارد، نفوذ بسیاری در شماری از منظومه‌های پهلوانی، طومارهای نقالی و روایت‌های شفاهی/مردمی شاهنامه داشته است. اثرپذیری این دسته آثار از روایت نبرد رستم با دیوان مازندران به دوگونه است: نخست، در بسیاری از این متون، روایات گوناگونی از رفتن رستم به مازندران و نبرد او با دیو سپید آمده یا اشاره‌های بسیاری بدان شده است. دوم، در برخی متون حماسی ایران، خواه منظوم و خواه منثور، شماری دیوان و پتیارگان از نژاد دیو سپید حضور دارند که هریک از آنها، پس از آگاهی از نژاد خود و چگونگی کشته‌شدن آن دیو، به کین‌خواهی از رستم یا یکی از پهلوانان خاندان او می‌پردازند، اما در همه این داستان‌ها ناکام می‌مانند و در نبرد با پهلوان کشته می‌شوند. اگرچه این دسته روایات در بیشتر متون منثور عامیانه ایران به‌اختصار آمده است، اما در شماری از متون، مانند شبرنگ‌نامه، شهریارنامه و برزونامه جدید با تفصیل بیشتری بیان شده است.
در این مقاله، نخست به بررسی این دسته روایات در متون منظوم پهلوانی پس از شاهنامه می‌پردازیم. سپس، مضامین مشترک این داستان‌ها یا موارد اختلاف آنها را با روایت شاهنامه بررسی می‌کنیم.

 
واژه‌های کلیدی: نبرد مازندران، شاهنامه، شبرنگ‌نامه، شهریارنامه، برزونامه جدید
متن کامل [PDF 283 kb]   (530 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: شعر معاصر
فهرست منابع
1. آيدنلو، سجاد (1396) «کلاه سر ديو سپيد». نيم‌پخته ترنج. تهران: سخن.
2. ـــــــــ (1390الف) دفتر خسروان. تهران: سخن.
3. ـــــــــ (1390ب) «ويژگي‌هاي روايات و طومارهاي نقالي». بوستان ادب. سال سوم. شمارة 1: 1-28.
4. ـــــــــ (1388) «هفت‌خان پهلوان». نشرية دانشکدة ادبيات و علوم انساني دانشگاه باهنر کرمان. شمارة 26: 1- 27.
5. اکبري مفاخر، آرش (1391) «بنيادهاي اساطيري و حماسي داستان ديوان مازندران در شاهنامه». پژوهش‌نامة ادب حماسي. سال هشتم. شمارة 14: 27ـ59.
6. اميدسالار، محمود (1388) «ديو سپيد». دانش‌نامة زبان و ادب فارسي. جلد3. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسي.
7. انجوي‌شيرازي، سيدابوالقاسم (1369) فردوسي‌نامه. 3 جلد. تهران: علمي.
8. ايران‌شاه‌بن‌ابي‌الخير (1377) کوش‌نامه. تصحيح جلال متيني. تهران: علمي.
9. تقي‌زاده، سيدحسن (1313) «فردوسي و شاهنامه». هزارة فردوسي. تهران: دنياي کتاب.
10. ثعالبي نيشابوري، عبدالملک‌بن‌محمد (1368) تاريخ ثعالبي. ترجمة محمد فضايلي. تهران: نقره.
11. جيحوني، مصطفي (1380) حماسه‌آفرينان شا‌هنامه. اصفهان: شاهنامه‌پژوهي.
12. خالقي‌مطلق، جلال (1386) «اهميت شاهنامة فردوسي». در: سخن‌هاي ديرينه. تهران: افکار.
13. ـــــــــ (1388) «رستم». دانش‌نامة زبان و ادب فارسي. جلد3. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسي.
14. ـــــــــ (1391) «فردوسي». دانش‌نامة زبان و ادبيات فارسي. جلد 4. تهران: فرهنگستان زبان و ادبيات فارسي.
15. ـــــــــ (1362) «گردشي در گرشاسب‌نامه». در: ايران‌نامه. شماره‌هاي 3-5: 388-556.
16. خطيبي، ابوالفضل (1384) «آزادسرو». دانش‌نامة زبان و ادب فارسي. جلد1. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسي.
17. خواندمير، غياث‌الدين حسيني (1362) تاريخ حبيب‌السير. تهران: کتابفروشي خيام.
18. داستان رستم و سهراب (1369) نگارش مرشد عبّاس زريری. به‌کوشش جليل دوستخواه. تهران: توس.
19. دوستخواه، جليل (1384) اوستا. کهن‌ترين سرودهاي ايرانيان. تهران: مرواريد.
20. ـــــــــ (1380) «پشتوانه‌هاي شاهنامه: خاستگاه‌هاي دوگانه و ديدگاه‌هاي دوگونه». در: حماسة ايراني يادماني از فراسوي هزاره‌ها. تهران: آگه.
21. رستگارفسايي، منصور (1388) فرهنگ نام‌هاي شاهنامه. تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي.
22. رستم‌نامه (1387) تصحيح محمد بهشتي. تهران: پيري.
23. زريري، مرشدعباس (1369) داستان رستم و سهراب. به‌کوشش جليل دوستخواه. تهران: توس.
24. زرين‌قبانامه (1393) تصحيح سجاد آيدنلو. تهران: سخن.
25. زرين‌کوب، عبدالحسين (1389) نامورنامه. تهران: سخن.
26. سلمي، عباس (1373) «پژوهشي در برزونامه و زمينه‌هاي مختلف آن». مجلة دانشکدة ادبيات مشهد. سال بيست‌وهفتم. شمارة 1: 15ـ34.
27. شاهنامة منثور (بی‌تا) دستنويس کتابخانة ملی به شمارۀ 2264470.
28. شبرنگ‌نامه (بي‌تا) نسخة ‌خطي شاهنامه موزة بريتانيا به شمارة 2926.
29. شهريارنامه (بي‌تا) دست‌نويس کتابخانه. به شمارة 9687571.
30. شهمردان‌بن‌ابي‌الخير (1362) نزهت‌نامه. تصحيح فرهنگ جهان‌پور. تهران: مؤسسة مطالعات و تحقيقات فرهنگي.
31. صداقت‌نژاد، جمشيد (1390) طومار کهن شاهنامة فردوسي. تهران: دنياي کتاب.
32. صفا، ذبيح‌الـله (1352) حماسه‎سرايي در ايران. تهران: اميرکبير.
33. طرسوسي، ابوطاهرمحمد (1380) ابومسلم‌نامه. به‌کوشش حسين اسماعيلي. تهران: معين‌ـ قطره.
34. طومار شاهنامة فردوسی (1381) به‌کوشش احمد هاشمی- سيدمصطفی سعيدی. تهران: خوش‌نگار.
35. طومار نقالي شاهنامه (1391) ويرايش سجاد آيدنلو. تهران: به‌نگار.
36. عطايي (بي‌تا) برزونامة جديد. دست‎نويس ‌کتابخانة پاريس به شمارة 1189.
37. غفوري، رضا (1393) «ديو در روايت‌هاي شفاهي /مردمي شاه‌نامه». ادب و زبان. دورة هفدهم. شمارة 35: 269ـ290.
38. فان‌دن‌برخ، گابريله و ابوالفضل خطيبي (1390) «شبرنگ‌نامه». دانش‌نامة زبان و ادبيات فارسي. جلد 4. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسي.
39. فرامرزنامة بزرگ (1394) به‌کوشش ماريولين فان زوتفن و ابوالفضل خطيبي. تهران: سخن.
40. فردوسي، ابوالقاسم (1386) شاهنامه. تصحيح جلال خالقي‌مطلق. تهران: مرکز دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي.
41. فرنبغ‌دادگي (1380) بندهش. گزارش مهرداد بهار. تهران: توس.
42. قريب، بدرالزمان (1377) «رستم در روايات سغدي». مهرداد و بهار. به‌کوشش اميرکاووس بالازاده. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي.
43. قزويني، شرف‌الدين فضل‌الـله (1383) المعجم في آثار ملوک العجم. به‌کوشش احمد فتوحي‌نسب. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي.
44. قزويني، يحيي‌بن‌عبداللطيف (1386) لب‌التواريخ. تصحيح ميرهاشم محدث. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي.
45. قصة اميرالمؤمنين حمزه (1362) تصحيح جعفر شعار. تهران: کتاب فرزان.
46. کريستن سن، آرتور (1381) کيانيان. ترجمة ذبيح‌اللـه صفا. تهران: علمي و فرهنگي.
47. گرديزي، ابوسعيد عبدالحي (1384) زين‌الاخبار. به‌اهتمام رحيم رضازاده‌ملک. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي.
48. متيني، جلال (1363) «روايتي ديگر از ديوان مازندران». ايران‌نامه. سال سوم. شمارة 1: 118- 134.
49. مجمل‌التواريخ (1383) تصحيح محمدتقي بهار. تهران: دنياي کتاب.
50. مرتضوي، منوچهر (1385) فردوسي و شاهنامه. تهران: توس.
51. مستوفي، حمدالـله (1381) تاريخ گزيده. تصحيح عبدالحسين نوايي. تهران: اميرکبير.
52. مقدسي، مطهربن‌طاهر (1386) آفرينش و تاريخ. ترجمة محمدرضا شفيعي‌کدکني. تهران: آگاه.
53. مول، ژول (1345) ديباچة شاهنامه. ترجمة جهانگير افکاري. تهران: سازمان کتاب‌هاي جيبي.
54. ميرکاظمي، سيدحسين (1390) من و رستم و گرز و افراسياب. گرگان: آژينه.
55. ميرخواند (1338) تاريخ روضه‌الصفا. تهران: خيام.
56. مينوي‌خرد (1380) ترجمة احمد تفضلي. به‌کوشش ژاله آموزگار. تهران: توس.
57. نثر نقالي شاهنامه (1394) تصحيح رضا غفوري. شيراز: سيوند.
58. نولدکه، تئودور (1384) حماسة ملي ايران. ترجمة بزرگ علوي. تهران: نگاه.
59. ـــــــــ. (1386) «ديو سپيد مازندران». ترجمة جلال خالقي‌مطلق. در: سخن‌هاي ديرينه. تهران: افکار.
60. هفت‌لشکر (1377) تصحيح مهران افشاري و مهدي مدايني. تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي.
ارسال پیام به نویسنده مسئول

ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

CAPTCHA code


XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

The Study of Some Narratives about Iranian’s Battle with Mazandaran’s Demons in the Heroic Literature after Shahnameh. دوفصلنامه زبان و ادبيات فارسی. 2018; 25 (83) :209-230
URL: http://jpll.khu.ac.ir/article-1-3091-fa.html

غفوری رضا. بررسی چند روایت از نبرد ایرانیان با دیوهای مازندران در متون پهلوانی پس از شاهنامه. دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی. 1396; 25 (83) :209-230

URL: http://jpll.khu.ac.ir/article-1-3091-fa.html



سال 25، شماره 83 - ( مقالات منتشر شده 1396 ) برگشت به فهرست نسخه ها
دوفصلنامه زبان و ادبیات فارسی Half-Yearly Persian Language and Literature
Persian site map - English site map - Created in 0.16 seconds with 32 queries by YEKTAWEB 3879