:: سال 29، شماره 90 - ( 4-1400 ) ::
جلد 29 شماره 90 صفحات 246-223 برگشت به فهرست نسخه ها
جست‌وجو در سرچشمه‌های تصاویر جسم و جان و تحلیل آنها در آثار ناصرخسرو
مریم کسائی1، رحمان ذبیحی*2، علیرضا اسدی1
1- دانشگاه ایلام
2- دانشگاه ایلام ، r.zabihi@ilam.ac.ir
چکیده:   (695 مشاهده)
منظومۀ فکری ناصرخسرو تحت تأثیر مطالعات ژرف او در ادیان و ملل و نحل و اعتقاد به مذهب اسماعیلی، بر مدار مباحث جهان‌شناختی و انسان‌شناسانه شکل گرفته است و این نظام منسجم فکری در دیگر ابعاد سخن او ازجمله صورخیال تأثیری قاطع و نمایان داشته است. یکی از کانون‌های مهم تصاویر هنری در آثار او تأمل در سرشت دوگانۀ روحانی و جسمانی انسان است. این پژوهش به‌روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی در پی جست‌وجو در ریشه‌ها و سرچشمه‌های تصویرهای هنری جسم و جان در آثار ناصرخسرو و نقد و تحلیل آنهاست. منشأ جسم و جان، فلسفۀ تعلق روح به جسم، سرشت و سرنوشت دیگرگونۀ جسم و جان و نیازهای متفاوت این دو مهم‌ترین زمینه‌های آفرینش تصاویر متنوع و پرشمار جسم و جان در آثار ناصرخسرو است. چند خوشۀ مهم دیگر از تصاویر جسم و جان بر گرد مفاهیمی چون خانه و صاحب‌خانه، خادم و مخدوم، کشتی و کشتیبان، پیراهن، درّ و صدف، کان و گوهر، زندان و زندانی، و کتاب و درخت شکل گرفته که نسبت‌های جسم و جان را از چشم‌اندازهای مختلف نشان می‌دهد. نتایج پژوهش روشن می‌کند که ریشه و سرچشمۀ بسیاری از تصاویر جسم و جان در آثار ناصرخسرو در منابع حکمی و فلسفی پیشین، ازجمله آثار کهن یونانی، گنوسی، هندی، ایرانی و اسلامی آمده است.

 
واژه‌های کلیدی: ناصرخسرو، آرای انسان‌شناختی، آرای فلسفی، تصاویر جسم و جان، عقاید اسماعیلی
متن کامل [PDF 874 kb]   (209 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
فهرست منابع
1. ابن‌سینا، حسن‌بن‌عبدالـله (1383) رسالۀ نفس. تصحیح موسی عمید. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و دانشگاه بوعلی سینا.
2. ابوریحان بیرونی (1358) تحقیق ماللهند. ترجمۀ منوچهر صدوقی سها. تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
3. ارسطو (1369) دربارۀ نفس. ترجمۀ علی محمد تجدد. تهران: حکمت.
4. ارسطو (1377) در کَون و فساد. ترجمۀ اسماعیل سعادت. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
5. اسماعیل‌پور، ابوالقاسم (1387) اسطورۀ آفرینش در آثار مانی. تهران: کاروان.
6. اسماعیل‌پور، ابوالقاسم (1388) ادبیات گنوسی. تهران: اسطوره.
7. افلاطون (1380) دورۀ آثار افلاطون. ترجمۀ محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
8. اولِیِری، دُلیسی (1374) انتقال علوم یونانی به عالم اسلامی. ترجمۀ احمد آرام. تهران: نشر دانشگاهی.
9. جوهری نیشابوری، محمدبن‌ابی‌البرکات (1383) جواهرنامۀ نظامی. تصحیح ایرج افشار. تهران: میراث مکتوب.
10. حسینی، مریم (1387) «مروارید جان در صدف تن، سمبلی گنوسی در شعر فارسی». مجلۀ دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه سمنان. سال هفتم. شمارة 25: 49ـ64.
11. خواجه نصیرالدین طوسی، محمدبن‌محمد (1348) تنسوخ‌نامۀ ایلخانی. تصحیح مدرس رضوی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
12. دفتری، فرهاد (1386) تاریخ و عقاید اسماعیلیه. ترجمۀ فریدون بدره‌ای. تهران: فرزان روز.
13. ذبیحی، رحمان (1396) «جست‌وجو در سرچشمه‌ها و تحلیل بن‌مایۀ درخت در آثار ناصرخسرو». مجلۀ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال بیست‌وپنجم. شمارۀ 82: 113ـ131.
14. زنر، رابرت چارلز (1392) زروان یا معمای زرتشتی‌گری. ترجمۀ تیمور قادری. تهران: امیرکبیر.
15. ژینیو، فیلیپ و شهناز شاهنده (1375) «پیوند جان و تن از مانویت تا اسماعیلیه». مجلۀ فرهنگ. شمارۀ 17: 317ـ334.
16. صفا، ذبیح‌اللـه (1384) تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی. تهران: مجید و فردوس.
17. فارابی، ابونصر محمدبن محمد (1382) فصول منتزعه. ترجمۀ حسن ملکشاهی. تهران: سروش.
18. فلوطین (1389) دورۀ آثار فلوطین. ترجمۀ محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
19. کرمانی، حمیدالدین (1952م/ 1371ق) راحه‌العقل. تحقیق و تقدیم محمدکامل‌حسین و محمدمصطفی حلمی. قاهره: دارالفکر العربی.
20. کیسپل، گیلز (1388) «کیش گنوسی از آغاز تا سده‌های میانه». در مجموعه مقالات ادبیات گنوسی. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: اسطوره: 97ـ123.
21. گوتاس، دیمیتری (1381) تفکر یونانی، فرهنگ ایرانی. ترجمۀ سعید حنایی کاشانی. تهران: نشر دانشگاهی.
22. مجمل‌الحکمه (1387) به‌کوشش محمدتقی دانش‌پژوه و ایرج افشار. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
23. محقق، مهدی (1386) تحلیل اشعار ناصرخسرو. تهران: دانشگاه تهران.
24. منصوری، عباسعلی (1397) «تحلیل دیدگاه ناصرخسرو دربارۀ چیستی سعادت انسان». انسان‌پژوهی دینی. شمارۀ 39: 83ـ102.
25. مینوی خرد (1391) ترجمۀ احمد تفضلی. تهران: توس.
26. ناصرخسرو، ابومعین (1363) جامع‌الحکمتین. تصحیح هانری کربن و محمد معین. تهران: طهوری.
27. ناصرخسرو، ابومعین (1365) دیوان. تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق. تهران: دانشگاه تهران.
28. ناصرخسرو، ابومعین (1380) دیوان. به‌اهتمام سیدنصرالـله تقوی با مقدمۀ سیدحسن تقی¬زاده. تهران: معین.
29. ناصرخسرو، ابومعین (1384) خوان‌الاخوان. تصحیح و تحشیۀ علی قویم. تهران: اساطیر.
30. ناصرخسرو، ابومعین (1390الف) وجه دین. با مقدمۀ تقی ارانی. تهران: اساطیر.
31. ناصرخسرو، ابومعین (1390ب) گشایش و رهایش. تصحیح و مقدمۀ سعید نفیسی. تهران: اساطیر.
32. ناصرخسرو، ابومعین (1391) زادالمسافرین. تصحیح و تحشیه محمد بذل‌الرحمن. تهران: اساطیر.
33. ویدن‌گرن، گئو (1390) مانی و تعلیمات او. ترجمۀ نزهت صفای اصفهانی. تهران: مرکز.
34. هالرید، استوارت (1388) «درآمدی بر کیش گنوسی». در مجموعه مقالات ادبیات گنوسی. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور. تهران: اسطوره: 52ـ94.



XML   English Abstract   Print



بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.
سال 29، شماره 90 - ( 4-1400 ) برگشت به فهرست نسخه ها