بررسی انطباقی شعر پروین ‌اعتصامی و آثار یوسف اعتصام‌الملک

نویسندگان
قدسیه رضوانیان
مریم محمودی نوسر
دانشگاه مازندران
10.18869/acadpub.jpll.24.81.179
چکیده
پروین اعتصامی از شاعران صاحب‌سبک و برجسته عصر مشروطه و فرزند یوسف اعتصامی است. اعتصام‌الملک (1253-1316ش) نیز از جمله روشنفکران بزرگ اواخر دوره قاجار و از پیش‌گامان ترجمه و آغازکنندگان رمانتیسم در ایران است که با ترجمه آثار مختلف و نگارش در زمینه‌های گوناگون، نقشی مؤثر در رویکرد مدرن به ادبیات و البته زندگی در ایران داشته‌است. شائبه تقلید و اقتباس کلی پروین از اعتصام‌الملک از جمله مسائلی است که همواره محققان مختلف در دوره‌های گوناگون به آن اشاره کرده‌اند. این پژوهش با استفاده از شیوه آماری‌ـ‌تحلیلی، به بررسی میزان و چگونگی این تأثیرپذیری در زمینه‌های مختلف (واژه، تصویر، محتوا و کنشگران روایت) پرداخته و به این نتیجه رسیده‌است که اگرچه اعتصامی بسان هر شاعر دیگری از زمینه­های فکری گوناگون در شعر خود متأثر بوده‌است، به‌دلایل کاملاً روشن، از آثار پدر خویش بیش‌ از دیگران تأثیر پذیرفته و البته، تأثیرپذیری با تقلید و سرقت متفاوت است، اما آنچه حاصل این پژوهش است، نوآوری‌های شاعر است در شکل و قالب، نوع نگاه و درمجموع سبک ویژه و نیز استقلال او در اندیشه و رویکردها ـ‌به‌خصوص در حوزه تفکرات مشترک‌ـ که از او شاعری ماندگار و صاحب‌نام آفریده است.
کلیدواژه‌ها
پروین اعتصامی
شعر
تأثیرپذیری
یوسف اعتصام‌الملک

عنوان مقاله English

A Comparative Study of Parvin Etesami’s Poetry and Yousef Etesam al-Molk’s Works

چکیده English

Parvin-e E`tesami, the daughter of Yousef E`tesami, was one of the eminent poets of the constitutional period. Her father, E`tesam al-Molk was a remarkable intellectual. He was one of the very first translators and one of the writers whose work started Romanticism in Iran in the last years of Qajar dynasty. He translated pieces from a vast range of topics and, thus, he had an undeniable role in the development of literature and also a modernist look towards life. As the time passed, the idea of Parvin imitating and taking from her father’s works became a widely cited view among the scholars. This research, by using a statistical-analytical method, has investigated the quality and quantity of this linkage in some points (such as diction, imagery, themes, characters) and shows that although Parvin, like any other poet, was influenced by many thoughts and ideas, for some clear reasons the strongest influence was that of her father. It is of course obvious that this influence does not mean mere imitation or plagiarism. The conclusion of this research is that the poet had some innovations in form, format and point of view that formed her special thought and style in poetry. This unique outlook, especially on the common issues of the day, is what indeed makes her a well-known and unforgettable poet.

کلیدواژه‌ها English

Parvin E'tesami
Poetry
Influence
Yousef Etesam al-Molk
آیتی، عبدالحسین (1340) کشف‌الحیل (سه جلد در یک مجلّد). چاپ هفتم. تهران: بی‌جا.
اسمیث (1321ش) «به یک مومیایی مصر». نشریة ‌بهار. دورة دوم. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 12-11.
اعتصامی، پروین (1333) دیوان. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی. چاپ چهارم. تهران: چاپخانة‌ مجلس.
اعتصامی، یوسف (1321ش. الف) نشریة بهار. دورة اول. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی. چاپ دوم.
اعتصامی، یوسف (1321ش. ب) نشریة بهار. دورة دوم. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی. چاپ دوم.
اعتصامی، یوسف (1325ق) خدعه و عشق (مقدمه). تهران: مطبعة فاروس.
اعتصامی، یوسف (1318ق) تربیت نسوان. تبریز: مطبعة معارف.
اعتصامی، یوسف (1314ق) سفرنامة فیثاغورس (مقدمه). تهران: مطبعة مجلس.
اعتصامی، یوسف (بی‌تا) تیره‌بختان (مقدمه). تهران: مطبعة مجلس.
بریزبان، آرتور (1321ش) «گذشته‌ و آینده». نشریة بهار. دورة اول. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 54-52.
بریزبان، آرتور (1321ش) «آهن ‌چه‌چیز است». نشریة بهار. دورة‌ اول. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 67-64.
بریزبان، آرتور «در اینجا و در همه‌جا». نشریة بهار. دورة‌ اول. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 77-75.
بریزبان، آرتور «عزم ‌و نشاط عنکبوت». نشریة بهار. دورة دوم. به‌کوشش ابوالفتح ‌اعتصامی: 166-165.
تواین، مارک (1321ش) «فرشتة ‌نجات». نشریة بهار. دورة اول. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 223-218.
تولستوی، لئو (1321ش) «قیامت». نشریة بهار. دورة دوم. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 94-80.
داد، سیما (1387) فرهنگ اصطلاحات ادبی. چاپ چهارم. تهران: مروارید.
دوما، الکساندر (1321ش) «انژپیتو». نشریة بهار. دورة اول. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 269-254.
دوما، الکساندر و پروسپر کوپر (1321ش) «یک وکیل خائن یا ریشار دارلنتون». نشریة بهار. دورة اول. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی. چاپ دوم: 371-313.
دومر، پل (1321ش) «وظیفه چیست؟». نشریة بهار. دورة اول. به‌کوشش ابوالفتح ‌اعتصامی: 138-135.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1386) «پروین: زنی مردانه در قلمرو شعر و عرفان». با کاروان حلّه. چاپ پانزدهم: تهران: علمی: 373-363.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1388) صورخیال در شعر فارسی. چاپ سیزدهم. تهران: آگاه.
شمیسا، سیروس (1386) بیان. تهران: میترا.
شیللر (1321ش) «فشار استبداد». نشریة بهار. دورة دوم. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 117-110.
شیللر (1325ق) خدعه و عشق. تهران: مطبعة فاروس.
کریمی‌حکاک، احمد (1384) طلیعة‌ تجدد در شعر فارسی. ترجمة مسعود جعفری. تهران: مروارید.
گرکانی، فضل‌الـله (1356) تهمت شاعری (تحقیقی در احوال و دیوان اشعار پروین). تهران: روزنه.
گریوز، والیس و ویلیام ج. لیری (1386) «تصویر در داستان». در: فنّ داستان‌نویسی. ترجمة محسن سلیمانی. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر: 379-384.
گورکی، ماکسیم (1321ش) «ساعت». نشریة بهار. دورة اول. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 29-34.
لئوپاردی (1321ش) «نغمة شبانه». نشریة بهار. دورة دوم. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 95-96.
می (1321ش) «زن در قرن بیستم». نشریة بهار. دورة دوم. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 296-300.
ولک، رنه و آوستن وارن (1373) نظریة ادبیات. ترجمة ضیاء موحد و پرویز مهاجر. تهران: علمی و فرهنگی.
هوگو، ویکتور (بی‌تا) تیره‌بختان. تهران: مطبعة مجلس.
هوگو، ویکتور (1321ش) «بیچاره طفل». نشریة بهار. دورة دوم. به‌کوشش ابوالفتح اعتصامی: 60-56.
یوسفی، غلامحسین (1370) چشمة روشن. تهران: علمی.